Brief Description
Celebrated Prescription for all types of wounds.
शा.म.स्नेहकल्पना / ५८-५९
जाती निम्बपटोलं च द्वे निशे कटुरोहिणी । मञ्जिष्ठा मधुकं सिक्थं करञ्जोशीरसारिवाः ॥ ५८ ॥
तुत्थं च विपचेत्सम्यक्कल्कैरेभि घृतं बुधः । अस्य लेपाद्विरोहन्ति सूक्ष्मनाडीव्रणा अपि ॥ ५९ ॥
मर्माश्रिताः क्लेदिनश्च गम्भीराः सरुजो व्रणाः ।
दीपिका टीका
इदानीं जात्यादिकं घृतमाह - जातीत्यादि । जातीनिम्बपटोलमित्यत्र त्रयाणां पत्राणि ग्राह्याणि तन्त्रान्तरदर्शनात् । तथाच- 'जातीनिम्बपटोलानां नक्तमालस्य पल्लवा' इत्यादि । द्वे निशे द्वे हरिद्रे, तेन हरिद्रा दारुहरिद्रा, कटुरोहिणी कटुकी शब्दवाच्यम् मधुकं यष्टीमधु, सिक्थकं मदनकं, करञ्जो बृहत्करञ्जः तस्य पत्राणि फलानि वा, उशीरं सुगन्धद्रव्यम् । सारिवा आस्फोता, तुत्थं हरितपाषाणवत् कृत्रिमं द्रव्यविशेषं, एतत् साम्यमानं सकलद्रव्याद् घृतं चतुर्गुणं साध्यम् । अत्र कल्कपाचनार्थं चतुर्गुणितं जलं देयम् । एके सिक्थतुत्थयोः सिद्धे प्रक्षेपमाहुः । तथाच - 'प्रक्षेपं कारयेद्धीमान् सिद्धे सिक्थकतुत्थयोः' इत्यादि । जातीकाद्यं गौराद्यं च तैलमपि पच्यते । तथाच चक्रः - 'गौराद्यं जातीकाद्यं च तैलमेवं प्रसाध्यते । तैलं सूक्ष्मानने दुष्टे व्रणे गम्भीर एव च' इति ॥ ५८ ॥ ५९ ॥
गूढार्थ दीपिका
जाती मालती तस्याः पत्राणि, निम्बपत्राणि, द्वे निशे हरिद्रा दारुहरिद्रा, मधुकं यष्टीमधु, सिक्थं करञ्जमूलं, उशीरं सुगन्धकं, सारिवा अनन्ता, तुत्थं प्रसिद्धं, एभिः कल्कैर्धृतं पचेत् कल्कद्रव्यात् घृतं चतु- र्गुणम् । अस्य लेपात् सूक्ष्मा नाडीव्रणा रोहन्ति
।। ५८ ।। ५९ ।
| Serial Number | Sankrith Name | Scientific name | Hindi Name | English Name | Quantity |
| Bellow listed drugs numbered 1 to 13 are finley powdered and made into paste. Mentioned quantity of Seasame oil and water are added and boiled till all water portion evaporates and oil only remains. Oil is filtered and kept safe and used for listed diseases. | |||||
| 1 | जाति पल्लवम् - Jati Panchangam | Jasminum officinale | यास्मीन् की कोमल पत्ते - Yasmin Ki Komal patte | Spanish Jasmine - Tender Leaves | 1 |
| 2 | निम्ब पल्लवम् - Nimba Pallavam | Azadirachta indica | नीम की कोमल पत्ती - Neem ki Komal Patte | Neem tender Leaves | 1 |
| 3 | पटोल पल्लवम् - Patola Pallavam | Trichosanthes dioica | पटोल की कोमल पत्ते - Patola ke Komal Patte | Patol / Pointed Gourd - Tender Leaves | 1 |
| 4 | दारुहरिद्रा मूलम् - 1 - Daruharidra Mulam -1 | Berberis aristata | दार्वी / दारुहल्दी की जड - 1 - Darvi / Daruhaldi ki Jad - 1 | Indian Barberry Roots - 1 | 1 |
| 5 | हरिद्रा मूलम् - Haridra Mulam | Curcuma longa | हल्दी - Haldi | Turmeric Roots | 1 |
| 6 | कटुक रोहिणी / कटुकी / तिक्ता मूलम् - Katukarohini / Katuki / Tikta Mulam | Picrorhiza kurroa | कुट्की की जड - Kutki ki Jad | Picrorhiza - Roots | 1 |
| 7 | इरानी मञ्जिष्ठा मूलम् - Irani Manjishtha Mulam | Rubia tinctorum / R.cordifolia | इरानी / अफ़्घनी माजीत की जड - Irani /Afghani Majith ki Jad | Alizari, European Madder - Roots | 1 |
| 8 | यष्टिमधु काण्डम् - Yashtimadhu Kandam | Glycyrrhiza glabra | मुल्हेटी कि काण्डभाग - Mulethi Ka Kand Bhag | Licorice / Liquorice - Stem Cuttings | 1 |
| 9 | मधूच्छिष्टम् - Madhuchishtam | Bee Wax | मोम - Moma | Bee Wax | 1 |
| 10 | करञ्ज / नक्तमाला पत्रम् - Karanja / Naktamala Patram | Pongamia pinnata | करंज की पत्ते - Karanja Ke Patte | Pongam Oil tree, Indian Beech - Leaves | 1 |
| 11 | उशीर / लामज्जक -1 / सुगन्ध बाल - 2 / बालक - 2 मूलम् - Usheera / Lamajjaka -1 / Sugandha Bala - 2 / Balaka -2 Mulam | Vetiveria zizanioides | खस की जड - Khas ki Jad | Vetiver / Khus - Roots | 1 |
| 12 | कृष्ण सारिवा मूलम् - Krishna Sariva Mulam | Hemidesmus indicus | काला सारिबा की जड - Kala Sariba ki Jad | Indian Sarsaparilla - Roots | 1 |
| 13 | तुत्थ - Tuttha | Copper Sulphate | तूतिया - Tutiya | Blue vitriol | 1 |
| 14 | घृतम् - Ghrutam | घी - Ghee | Ghee - Clarified Butter | 52 | |
| 15 | जलम् - Jalam | H2O | पानी - Pani | Water | 208 |
| Disease Name | Short description |
| नाडी व्रण - Nadi Vrana | Fistula and Sinus Tracts |
| दुष्टव्रण - Dushta Vrana | Non healing Ulcers |
| मर्माश्रित व्रणम् - Marmashita Vranam | Wounds located at vital areas of Body |
| स्रावी व्रणम् - Sravi Vranam | Wounds with pus or serum discharge |
| सरुज व्रणम् - Saruja Vranam | Painful Wounds |
| गम्भीर व्रणम् - Gambhira Vranam | Deep Wounds |
Azadirone
Epoxyazadiradione
Azadiradione
Nimbolinin
Nimbin
Nimbidin
Nimbidol
6-desacetylnimbinene
Nimbanene
Nimbandiol
Nimbolide
Vitamin C - Ascorbic Acid
Gedunin
Quercetin
Gallic Acid
Polyphenolic compounds
n-hexacosanol
Beta-sitosterol
Cucurbita 5,24 dienol
Trichosanthin
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | जाती पत्रम् - Jati Patram | Fine Powder | 1 | 19.230 | g |
| 2 | निम्ब पत्र रसम् - Nimba Patra Rasam | Fine Powder | 1 | 19.230 | g |
| 3 | पटोल पत्रम् - Patola Patram | Fine Powder | 1 | 19.230 | g |
| 4 | दारुहरिद्रा काण्ड काष्ठम् - 1 - Daruharidra Kandakashtham - 1 | Fine Powder | 1 | 19.230 | g |
| 5 | हरिद्रा मूलम् - Haridra Mulam | Fine Powder | 1 | 19.230 | g |
| 6 | कटुकरोहिणी मूलम् (Katukarohini Mulam) | Fine Powder | 1 | 19.230 | g |
| 7 | इरानी मञ्जिष्ठा मूलम् - Irani Manjishtha Mulam | Fine Powder | 1 | 19.230 | g |
| 8 | यष्टिमधु काण्ड काष्ठम् (Yastimadhu Kanda kashtham) | Fine Powder | 1 | 19.230 | g |
| 9 | मधूच्छिष्ट - Madhucchishta | Raw | 1 | 19.230 | g |
| 10 | करञ्ज / नक्तमाला पल्लवम् - Karanja / Naktamala Pallavam | Fine Powder | 1 | 19.230 | g |
| 11 | उशीर / नलद / लामज्जक -1 / सेव्य / वीरण मूलम् - Usheera / Nalada / Lamajjaka -1 /sevya / Virana Mulam | Fine Powder | 1 | 19.230 | g |
| 12 | कृष्ण सारिवा मूलम् - Krishna sariva mulam | Fine Powder | 1 | 19.230 | g |
| 13 | तुत्थ - Tuttha | Fine Powder | 1 | 19.230 | g |
| 14 | गो घृतम् - Go Ghrutam | Raw | 4 | 1000.000 | g |
| Rasa | |
|---|---|
| Guna | |
| Veerya | Ushna veerya |
| Vipaka | Madhura |
| Prabhava | वातरोगम् /मरुत् रोगम् - Vata Rogam / Marut rogam - Disease spectrum of Movement diseases involving Musculoskeletal and Nervous System |
| Anupanam | modal-content |
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | नाडीव्रण - Nadivruna - Diseases with sinus. Sinus is a blind track leading from the surface down to the tissues. There may be a cavity in the tissue which is connected to the surface through a sinus. The sinus is lined by granulation tissue which may be | जात्यादि घृतम् - Jatyadi Ghrutam | घृतम् - Ghrutam - Medicated Ghee | शा.म.स्नेहकल्पना / ५८-५९ | ||
| 2 | विषम नाडी व्रण (Vishama Nadi Vruna - Tortuous Fistula/Complex Fistula) | जात्यादि घृतम् - Jatyadi Ghrutam | घृतम् - Ghrutam - Medicated Ghee | शा.म.स्नेहकल्पना / ५८-५९ | ||
| 3 | मर्माश्रित व्रणम् - Marmashita Vranam | जात्यादि घृतम् - Jatyadi Ghrutam | घृतम् - Ghrutam - Medicated Ghee | शा.म.स्नेहकल्पना / ५८-५९ | ||
| 4 | स्रावी व्रणम् - Sravi Vranam | जात्यादि घृतम् - Jatyadi Ghrutam | घृतम् - Ghrutam - Medicated Ghee | शा.म.स्नेहकल्पना / ५८-५९ | ||
| 5 | गम्भीर व्रणम् - Gambhira Vranam | जात्यादि घृतम् - Jatyadi Ghrutam | घृतम् - Ghrutam - Medicated Ghee | शा.म.स्नेहकल्पना / ५८-५९ |
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment |
|---|