च.चि.२८/२४२, अ.सं.चि.२४/२६

हृद्रोगो विद्रधिः प्लीहा गुल्मोऽतीसार एव च||२३६||

भवन्त्युपद्रवास्तेषामावृतानामुपेक्षणात्| | तस्मादावरणं वैद्यः पवनस्योपलक्षयेत्||२३७||
पञ्चात्मकस्य वातेन पित्तेन श्लेष्मणाऽपि वा| भिषग्जितमतः सम्यगुपलक्ष्य समाचरेत्||२३८||
अनभिष्यन्दिभिः स्निग्धैः स्रोतसां शुद्धिकारकैः| कफपित्ताविरुद्धं यद्यच्च वातानुलोमनम्||२३९||
सर्वस्थानावृतेऽप्याशु तत् कार्यं मारुते हितम्| यापना बस्तयः प्रायो मधुराः सानुवासनाः||२४०||
प्रसमीक्ष्य बलाधिक्यं मृदु वा स्रंसनं हितम्| रसायनानां सर्वेषामुपयोगः प्रशस्यते||२४१||
शैलस्य जतुनोऽत्यर्थं पयसा गुग्गुलोस्तथा| लेहं वा भार्गवप्रोक्तमभ्यसेत् क्षीरभुङ्नरः||२४२||
अभयामलकीयोक्तमेकादशसिताशतम्  | अपानेनावृते सर्वं दीपनं ग्राहि भेषजम्||२४३||
वातानुलोमनं यच्च पक्वाशयविशोधनम्| इति सङ्क्षेपतः प्रोक्तमावृतानां चिकित्सितम्||२४४||
प्राणादीनां भिषक् कुर्याद्वितर्क्य स्वयमेव तत् | पित्तावृते तु पित्तघ्नैर्मारुतस्याविरोधिभिः|
कफावृते कफघ्नैस्तु मारुतस्यानुलोमनैः||२४५||

आयुर्वेददीपिका व्याख्या (चक्रपाणिदत्त कृत)

हृद्रोगेत्यादिना उपद्रवानाह| पञ्चात्मकस्येति प्राणादिभेदेन पञ्चस्वरूपस्य| प्रसमीक्ष्येत्यादौ बलाधिक्ये सति स्रंसनं मृदु कर्तव्यमित्यभिप्रायः| अत्यर्थं प्रशस्यत इति सम्बन्धः| लेहं वा भार्गवप्रोक्तमिति च्यवनप्राशं, च्यवनो हि भार्गव उच्यते| उक्तं हि आयुर्वेदसमुत्थाने “भार्गवश्च्यवनः कामी वृद्धः सन् विकृतिं गतः” (चि.अ.१पा.४) इति| वातस्यानुलोमनं चिकित्सितं कुर्यादिति नियोजनीयम्||२३६-२४५||

As a result of the neglect of these Avarana conditions or occlustons, there occur complicattons such as cardiac disorders, abscesses, splenic disorders, gulma and diarrhea.Therefore, the physician should diagnose the condition of occlusion of the five types of vata by vata, pitta or kapha. After having well thought out the proper medications, he should treat the patient by measures which are liquefacient, unctuous and depurative of body channels.

In condition of occlusion of vata in all its habitats, taking prompt measures which are regulative of vata
and at the same ttme not antagonistic to kapha and pttta, is beneficial

The Yapanaa enemas as well as the unctuous enemas are generally beneficial, and if the vitality
of the patient be found to be great, mild laxatives are beneficial.

The use of all kinds of vitalisers is highly recommended. A course of mineral pitch and so too a
course of gum guggul with mllk are specially beneficiai.Or the patient living on milk diet, may take a course of the 'Chyavanaprasa' linctus or the vitalizer known as the course af chebuhc and emblic myrobalans prepared with 4400 tolas of sugar.

In condition of occlusion by Apana, all measures that are gastrtc stimulant, astringent, regulative of
peristalsis and depurattve of the colon, constitute the treatment.

कफपित्ताविरुद्धं यद्यश्च वातानुलोमनम्| सर्वस्थानावृतेऽप्याशु तत्कार्यं मातरिश्वनि|
अनभिष्यन्दि च स्निग्धं स्रोतसां शुद्धिकारणम्| यापनाबस्तयः प्रायो मधुराः सानुवासनाः|
प्रसमीक्ष्य बलाधिक्यं मृदु कार्यं विरेचनम्| रसायनानां सर्वेषामुपयोगः प्रशस्यते|
शिलाह्वस्य विशेषेण पयसा शुद्धगुग्गुलोः| लेहो वा भार्गवस्तद्वदेकादशसिताशतः|
अपाने त्वावृते सर्वं दीपनं ग्राहि भेषजम्| वातानुलोमनं कार्यं मूत्राशयविशोधनम्||२६||

शशिलेक व्याख्या (इन्दु कृत)

कफपित्ताविरुद्धमित्यादिना सर्वावरणानां सामान्येन चिकित्सा| अनभिष्यन्द्यादिगुणं च यत् किञ्चित्| प्रायो बाहुल्येन यापनाबस्तयस्ते च कल्पे वक्ष्यन्ते| सुबोधम्| रसायनानां स्वविषयविभागेन| भार्गवो लेहो रसायनोक्तश्च्यवनप्राशः| अपाने तु येन केनचिदावृते सर्वं भेषजं दीपनत्वादिगुणं कार्यम्|| २६||