Brief Description
च.सू.अ.३/४
आरग्वधः सैडगजः करञ्जो वासा गुडूची मदनं हरिद्रे|
श्र्याह्वः सुराह्वः खदिरो धवश्च निम्बो विडङ्गं करवीरकत्वक्||३||
ग्रन्थिश्च भौर्जो लशुनः शिरीषः सलोमशो गुग्गुलुकृष्णगन्धे|
फणिज्झको वत्सकसप्तपर्णौ पीलूनि कुष्ठं सुमनःप्रवालाः||४||
वचा हरेणुस्त्रिवृता निकुम्भो भल्लातकं गैरिकमञ्जनं च|
मनःशिलाले गृहधूम एला काशीसलोध्रार्जुनमुस्तसर्जाः||५||
इत्यर्धरूपैर्विहिताः षडेते गोपित्तपीताः पुनरेव पिष्टाः|
सिद्धाः परं सर्षपतैलयुक्ताश्चूर्णप्रदेहा भिषजा प्रयोज्याः||६||
कुष्ठानि कृच्छ्राणि नवं किलासं सुरेशलुप्तं किटिभं सदद्रु|
भगन्दरार्शांस्यपचीं सपामां हन्युः प्रयुक्तास्त्वचिरान्नराणाम्||७||
तानेव कुष्ठहरयोगानाह- आरग्वध इत्यादि| श्र्याह्वो ‘नवनीतखोटिः’ इति प्रसिद्धः| ग्रन्थिश्च भौर्ज इति भूर्जपत्रग्रन्थिः| सलोमशो धातुकासीसम्| फणिज्झकः पर्णासभेदः| सुमनःप्रवाला जातीपल्लवाः| निकुम्भो दन्ती| आलं हरितालम्| अर्धरूपैरिति अर्धश्लोकैः| गोपित्तपीता इति पीतगोपित्ताः, मयूरव्यंसकादित्वेन पूर्वनिपातनियमात्; यदि वा गोपित्तभावनया पीतवर्णा गोपित्तपीताः| परमत्यर्थं सिद्धाः; यद्यपि सर्वप्रयोगा महर्षिप्रणीताः स्वविषये सिद्धास्तथाऽपीह बहूनां दुश्चिकित्स्यानां रोगाणामाशुहरणात् परं सिद्धा इत्युच्यन्ते| चूर्णानि च प्रदेहाश्च चूर्णप्रदेहाः; यदि वा चूर्णीकृतानां प्रदेहाश्चूर्णप्रदेहा; प्रदेहो लेपः, प्रदेहताकरणं चैषां योगानां कुष्ठहरगोमूत्रगोपित्तादिना बोद्धव्यम्| सुरेशलुप्तम् इन्द्रलुप्तम्| कुष्ठग्रहणेन लब्धानामपि किटिभदद्रुपामादीनां पुनरभिधानं प्रयोगाणां विशेषेण तद्धरणशक्तिख्यापनार्थम्|
भूर्जपत्र,लहसुन,शिरीष,दवायि फूल,गुगुलु और सहिजन कि छाल को गोपित्तके साथ पीसकर सर्षप तैल के साथ त्वचापर लगानेसे कष्टसाध्य कुष्ठ,नव किलास, इन्द्रलुप्त,किटिभ, दद्रु,भगन्धर,अर्श,अपची और पामा को दूर कर्ता है ।
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|
| Rasa | |
|---|---|
| Guna | |
| Veerya | |
| Vipaka | |
| Prabhava | |
| Anupanam | modal-content |
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | कुष्ठम् - Kushtha | भूर्जपत्रादि लेपम् - Bhurjapatradi Lepam | च.सू.अ.३/४ | |||
| 2 | नव किलास (Nava Kilasa, New onset vitiligo) | भूर्जपत्रादि लेपम् - Bhurjapatradi Lepam | च.सू.अ.३/४ | |||
| 3 | इन्द्रलुप्त (Indralupta, Alopecia areata | भूर्जपत्रादि लेपम् - Bhurjapatradi Lepam | च.सू.अ.३/४ | |||
| 4 | किटिभ (Kitibha, skin diseases with black disc | भूर्जपत्रादि लेपम् - Bhurjapatradi Lepam | च.सू.अ.३/४ | |||
| 5 | दद्रु - Dadru - Skin Disease spectrum with elevated, reddish , pruritic papules arranged in circular manner. | भूर्जपत्रादि लेपम् - Bhurjapatradi Lepam | च.सू.अ.३/४ | |||
| 6 | अपची - Apachi - Diseases with long standing, nodules over the Body which inflame, open and secrete and new crop of nodules appear | भूर्जपत्रादि लेपम् - Bhurjapatradi Lepam | च.सू.अ.३/४ | |||
| 7 | पामा (Pama, White/dull white/yellowish black | भूर्जपत्रादि लेपम् - Bhurjapatradi Lepam | च.सू.अ.३/४ | |||
| 8 | अर्शस् - Arshas - Diseases with swellings and tumours at anal canal | भूर्जपत्रादि लेपम् - Bhurjapatradi Lepam | च.सू.अ.३/४ | |||
| 9 | भगन्धर (Bhagandara, Anal fistula or diseases | भूर्जपत्रादि लेपम् - Bhurjapatradi Lepam | च.सू.अ.३/४ |
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment |
|---|