Brief Description
खदिरकदरतिनिशासनशिरीषशिंशपाशाकसर्जार्जुनजम्बू करवीरधवामलकीमुष्ककाक्षिकबदरीवञ्जुलनिम्ब
पटोलाङ्कोलबलाबिल्वकुटजकटभीपारिभद्रसहचरगृध्रनखी वरणवर्धमानार्कशोभञ्जनाटरूषकशतावरीश्वदंष्ट्रा हिमाराश्वकर्ण
श्रीपर्णीस्वयङ्गुप्ताग्निमन्थेन्द्रवारुणीकाकोदुम्बरिका मेषशृङ्गीटुण्टुकगुडूचीवर्षाभूवायसीबृहतीद्वय रोहिणिमूर्वाशार्ङ्गीष्ठा मूलानि च शकलयित्वा पृथक् त्रिंशत्पलिकानि संक्षुद्य महति कटाहेऽष्टगुणेनाम्भसा क्वाथयेत्|
अष्टभागशेषं निर्यूहमवतार्य परिस्राव्य च तस्मिन् सर्पिषःपलशतत्रयं विपचेदीषदवशेषकषाये च विदलीकृतारुष्करसहस्रत्रयमत्रावाप्य पुनः पाचयेद्विगतस्वरसान्यरुष्कराण्यपास्य तस्मिन् स्नेहे सुचूर्णितानि प्रक्षिपेत्|
व्याधिघातव्योषनाकुलीमार्कवार्ककाकादनीतगरकटुकाकुष्ठबिल्वहिङ्गचित्रकातिविषामुस्तेन्द्रयवेन्द्रवारुणीरुप्यमललोहरजोलोहकान्तरसाञ्जनाभ्र शुकनासादेवदालीत्रिफलालाङ्गलिकीविशालाकुम्भनिकुम्भवचावाराहीमहाद्रुमकोशातकीप्रपुन्नाट
सोमपर्णीनलिकाद्वयपटोलीजातीपल्लवताप्यकारवेल्लकूलिकाकन्दकसप्तच्छदशार्ङ्गाष्टोत्पलसारिवागुग्गुलुशिलाजतु
मूर्वाकुस्तुम्बरीजीवकद्वयपाठेन्दुरेखावज्रकन्दहरिद्राद्वय लवणपञ्चकानि प्रत्येकं त्रिपलिकानि शृङ्गीविषपलं चैकं ततो
दर्व्या समान्तादाघट्य सुगुप्तं भूमौ धान्ये वा मासं निखनेत्| अथ कृतसंशुद्धिस्वस्त्ययनः कुष्ठी प्रातस्ततो मात्रामुपयुञ्जीत|
जीर्णे च यथेष्टमाहारं तेनास्य पूर्वमङ्गानितुद्यन्ते भिद्यन्ते शूयन्ते स्फुरन्ति स्फुटन्ति च|
ततः सप्तरात्रात्पुनः स्वस्थीभवति|
अपि च-
योगराजमवलिह्य समस्तं संज्ञयैव कथितोत्तमशक्तिम्|
हन्ति कुष्ठमतिपातितगात्रं स्नायुजालपरिशेषमशेषम्|
श्वासाग्निसादारुचिकासयक्ष्मगुल्माढ्यवातग्रहणीप्रमेहान्|
शोफं कृमीन् पाण्डुगदं ज्वरांश्च निवर्तयत्येष रसायनाग्र्यः||१४||
खदिरेत्यादिना शमनप्रयोगः| खदिरादिभिर्योगराजो रसायनाग्र्यः| तत्र खदिरादीनां मधुकान्तानां साद्रोऽशुष्कः सारः| कृतमालादीनां शार्ङ्गाष्ठान्तानां मूलानि प्रत्येकं त्रिंशत्पलानि| सर्वेभ्योऽष्टगुणं जलम्| तस्याष्स्टभागशेषस्यावतरणम्| तत्र च सर्पिषः पलशतत्रयं प्रक्षिप्य पचेत्| तत्र च विपच्यमाने सर्पिषि सर्वं कषायं यावन्न परिक्षीयते तावदरुष्कराणां सहस्रत्रयं विदलीकृतमवपाटितमावप्यैतत् सर्पिः पुनः पक्तव्यम्| तेन च साधनेन नीरसान्यरुष्कराणि भृष्ट्वा ततः स्नेहादुद्धृत्य तानि विगतास्थीनि च सञ्चूर्ण्य स्नेह एव प्रक्षिपेत्| व्याधिघातादीनि प्रत्येकं त्रिपलानि प्रक्षिपेत्| शृङ्गिविषस्य पलम्| खदिरं खादिरम्| कदरः श्वेतसारः| तिनिशः स्पन्दनम्| असनं बीजकम्| शिरीषः प्रसिद्धः| शाकं खरदारु खरच्छदम्| सर्जाह्वः श्रीभरः| सालरसो निर्यास एव| अर्जुनः ककुभः| मुष्को मोक्षकः| काश्मीरेषु पुरुन्तुकः| असिकः रजनकः| वञ्जुलः वेतसः| दीर्घपत्रः प्रसिद्धः| कृतमालो नक्तमालः| निचुलो वेतसभेदः| (नि) 'अङ्कोटोङ्कोलको रेची निर्दिष्टो दीर्घकीलकः|' कुटजो वत्सकः| कटभिर्ज्योतिष्मती| पारिभद्रको निम्बः| कण्टककिंशुकश्च| गृध्रनखी तिन्दुकी| वरणस्तमालः श्वेतपुष्पः| वर्धमान एरण्डः| श्वदंष्ट्रा गोक्षुरकः| अहिमारः अरिमेदः| श्रीपर्णी काश्मरी| स्वयङ्गुप्ता कण्डूकरी| अग्निमन्थः तक्कारी| इन्द्रवारुणी एन्द्री प्रसिद्धा| काकोदुम्बरिका फल्गुः| मेषशृङ्गी अजशृङ्गी| टुण्टुको मयूरजङ्घः| वायसी काकमाची| रोहिणी कटुका| मूर्वा किराततिक्ता| शार्ङ्गाष्ठा अङ्गारवल्लिका| अरुष्कराणि भल्लातकानि| व्याधिघातः आरग्वधः| नाकुली सर्पसुगन्धा| मार्कवः भृङ्गराजः| काकादनी काकपीलुका| करण्डिश्चिरण्डिका च| तगरं नतम्| रूप्यस्य मलं तथोक्तम् लोहरजः शस्त्रचूर्णम्| लोहकान्तः अयस्कान्तः| रसाञ्जनं तार्क्ष्यशैलम्| अभ्रं अभ्रकम्| शुकनासा स्योनाकः| देवदाली जीमूतकः| गरागरी वमनद्रव्यम्| लाङ्गली विशल्या गर्भपातनी| विशाला गवाक्षी| कुम्भो द्रवन्ती निकुम्भो दन्ती| वाराही (नि) 'गृष्टिर्विष्वक्सेनकान्ता वाराही वरमालिनी| माधवी सौकरी कार्ष्णि कालन्दी गृष्टिकापरा||' महाद्रुमः राजजम्बुकः| कोशातकी धामर्गवः| प्रपुन्नाटकश्चक्रमर्दः| सोमपर्णी (नि) 'उच्चटा सोमपर्णी च प्रचलातलता तथा|' नलिकाद्वयं मांसीद्वयम्| जातिपल्लवं जातिपत्रम्| ताप्यं वट्टमाक्षिकम्| कारवेल्ली प्रसिद्धा| कूलिकाकन्दकं कर्कोटकम्| कुस्तुम्बरी आद्रिका| जीवकद्वयं जीवन्ती जीवनीकं च| इन्दुलेखा सोमराजी| वज्रकन्दं सुधा|
अथेत्यानन्तर्ये| संशुद्धिर्वमनादिना स्वस्त्ययनं देवपूजादीरितम्| समस्तं योगराजमाहसंज्ञया नाम्ना कथिता उत्तमाशक्तिर्यस्य तथाविधम्|
आश्चर्यसंज्ञमित्यर्थः| कुष्ठं किम्भूतमित्याह अतिपातितगात्रम्| तथा स्नायुजालमेव परिशेषम्||१४||
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|
| Rasa | |
|---|---|
| Guna | |
| Veerya | |
| Vipaka | |
| Prabhava | |
| Anupanam | modal-content |
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | कुष्ठम् - Kushtha | योगराज रसायन (Yogaraja Rasayana) | अ.सं.चि.२१/१४ | |||
| 2 | श्वासम् - Shvasam - Disease Spectrum with difficulty breathing | योगराज रसायन (Yogaraja Rasayana) | अ.सं.चि.२१/१४ | |||
| 3 | अरुचि / अरसज्ञता / अरोचकम् - Aruchi / Arasajnata / Arochakam - Hypogeusia / Loss of taste / Anorexia | योगराज रसायन (Yogaraja Rasayana) | अ.सं.चि.२१/१४ | |||
| 4 | अल्पाग्नि / मन्दाग्नि / अग्निमान्द्यम् / अग्निसादम् - Alpagni / Mandagni / Agnimandyam / Agnisadam - Spectrum of diseases with reduced appetite, digestion and assimilation | योगराज रसायन (Yogaraja Rasayana) | अ.सं.चि.२१/१४ | |||
| 5 | कासः - Kasa - Disease spectrum with Cough | योगराज रसायन (Yogaraja Rasayana) | अ.सं.चि.२१/१४ | |||
| 6 | गुल्म रोगम् - Gulma Rogam - Disease spectrum with various Abdominal swellings / tumours/ Cysts | योगराज रसायन (Yogaraja Rasayana) | अ.सं.चि.२१/१४ | |||
| 7 | ऊरुस्तम्भ (Urustambha, Paraparesis | योगराज रसायन (Yogaraja Rasayana) | अ.सं.चि.२१/१४ | |||
| 8 | क्षय रोगम् / राजयक्ष्मा / शोषम् - Kshaya Rogam / Rajayakshma / Shosham - Disease spectrum with progressive emaciation or cachexia | योगराज रसायन (Yogaraja Rasayana) | अ.सं.चि.२१/१४ | |||
| 9 | ग्रहणी रोगम् - Grahani rogam - Disease spectrum with altered digestion, absorption and excretion | योगराज रसायन (Yogaraja Rasayana) | अ.सं.चि.२१/१४ | |||
| 10 | प्रमेहः - Prameha - Disease spectrum with increased urgency, frequency and quantity and altered quality of urine | योगराज रसायन (Yogaraja Rasayana) | अ.सं.चि.२१/१४ | |||
| 11 | क्रिमि रोग (Krimi roga) | योगराज रसायन (Yogaraja Rasayana) | अ.सं.चि.२१/१४ | |||
| 12 | पाण्डुरोगम् - Pandurogam - Disease spectrum with altered blood circulation and tissue perfusions and blood production | योगराज रसायन (Yogaraja Rasayana) | अ.सं.चि.२१/१४ | |||
| 13 | ज्वरघ्नम् - Jvaraghnam - Antipyretic / Febrifuge | योगराज रसायन (Yogaraja Rasayana) | अ.सं.चि.२१/१४ | |||
| 14 | सर्वाङ्ग शोथ/ शोफ - Sarvanga shotha - Anasarca, Edema | योगराज रसायन (Yogaraja Rasayana) | अ.सं.चि.२१/१४ |
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment |
|---|