Brief Description
सहकारवटी
(भै. र. । मुखरोगा.)
सहकारस्य निम्बस्य खदिरस्यासनस्य च । तुला पृथग् विनिःक्वाथ्य द्रोणमानेन चाम्बुना ॥
एकीकृत्य कषायांश्च पादशिष्टान् पुनःपचेद् ।तत्र क्षिपेन्मलयजं वालकं रक्तचन्दनम् ।।
गैरिकं देवपुष्पञ्च धातकी रजनीद्वयम् । लोध्रं जातीफलं श्यामां चातुर्जातं फलप्रयम् ॥
वटप्ररोहमन्ञिष्ठामांसीरम्बुधरं विडम् । कटुत्रयमयश्चन्द्रं प्रसृत्यर्धप्रमाणतः॥
ततः कलायसदृशीविदध्याद् गुटिका भिषक् । रोगान् कण्ठौष्ठरसनादन्ततालुसमुद्भवान् ।।
सहकारवटी हन्यादाश्वेव वदने धृता । जनयेन्मुखसौरभ्यं सुरुचिं स्थिरदन्तताम् ॥
आमकी छाल ६। सेर लेकर कूटकर ३२ । सेर पानीमें पकावें और ८ सेर शेष रहने पर छान लें। इसी प्रकार नीमकी छाल, खदिरकी छाल, और असन वृक्षको छालका क्वाथ बनावें और फिर सबको एकत्र मिलाकर पुनः मन्दाग्नि पर पकावें।
जब वह गाढ़ा हो जाय तो उसमें निम्नलिखित प्रक्षेप मिलाकर मटरके समान गोलियां बनालें ।
प्रक्षेप- श्वेतचन्दन, सुगन्धवाला, लाल चन्दन, गेरु, लौंग, धायके फूल, हल्दी, दारुहल्दी, लोध, जायफल, श्यामालता, दालचीनी, इलायची, तेजपात, नागकेसर, हर्र, बहेड़ा, आमला, वटके अंकुर, मजीठ, जटामांसी, नागरमोथा, विडनमक, सोंठ, मिर्च, पीपल, लोहभस्म और कर्पूर ५-५ : तोले लेकर बारीक चूर्ण बनावें ।
ये गोलियां कण्ठ, ओष्ठ, जिह्वा, दांत और ताल के रोगोंको नष्ट करतो तथा मुखको सुगन्धित और दांतोंको दृढ करती हैं। इन्हें मुखमें रखना चाहिये।
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|
| Rasa | |
|---|---|
| Guna | |
| Veerya | |
| Vipaka | |
| Prabhava | |
| Anupanam | modal-content |
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | गलरोगम्/कण्ठरोगम् (Galarogam/Kantha rogam) | सहकार वटी (Sahakara vati) | भै. र. । मुखरोगा | |||
| 2 | ओष्ठरोगम् (Oshtha Rogam - Diseases of Lips) | सहकार वटी (Sahakara vati) | भै. र. । मुखरोगा | |||
| 3 | जिह्वागत रोग (Jihvagata Roga, Diseases of Tongue) | सहकार वटी (Sahakara vati) | भै. र. । मुखरोगा | |||
| 4 | दन्तगद (Danta roga, Dental diseases) | सहकार वटी (Sahakara vati) | भै. र. । मुखरोगा | |||
| 5 | तालुगत रोग (Talugata Roga, Diseases of Palate) | सहकार वटी (Sahakara vati) | भै. र. । मुखरोगा | |||
| 6 | मुख दौर्गन्ध्यम् / श्वास दौर्गन्ध्यम् - Mukha dourgandhyam / Shvasa Dourgandhyam - Disease spectrum with Halitosis | सहकार वटी (Sahakara vati) | भै. र. । मुखरोगा | |||
| 7 | चलदन्तम् - Chaladantam - Loose tooth / Odontoseisis | सहकार वटी (Sahakara vati) | भै. र. । मुखरोगा | |||
| 8 | दन्तस्थैर्यकरम् (Dantasthairyakaram - Tooth strengthener) | सहकार वटी (Sahakara vati) | भै. र. । मुखरोगा | |||
| 9 | रुच्यम् / रुचिकारक / रुचिवर्धनम् - Ruchyam / Ruchikarakam / Ruchivardhanam | सहकार वटी (Sahakara vati) | भै. र. । मुखरोगा | |||
| 10 | दन्त रसायनम् (Danta Rasayanam- Tooth tonic) | सहकार वटी (Sahakara vati) | भै. र. । मुखरोगा |
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment |
|---|