Brief Description
(भै. र. ; धन्व. । वातव्या.)
अश्वगन्धाजलधरौ जीवकर्षभकौ शटी ।
काकोली क्षीरकाकोली जीवन्ती मधुयष्टिका ।।
मधूरिका देवदारु पद्मकाष्ठञ्च शैलजम् ।
मांसी चैला त्वचं कुष्ठं वचाचन्दनकुङ्कुमम् ॥
मञ्जिष्ठा मृगनाभिश्च श्वेतचन्दनरेणुकम् ।
पर्णिनी कुन्दखोटिश्च ग्रन्थिकञ्च नखी तथा ।
एतेषां पलिकैर्भागैस्तैलस्यापि तथाढकम् ।
शतावरीरससमं दुग्धञ्चापि समं पचेत् ।।
विष्णुतैलमिदं श्रेष्ठं सर्ववातविकारनुत् ।
ऊर्ध्ववातं तथा वातं अंगुलिग्रहमेव च ॥
शिरोमध्यगतं वातं मन्यास्तम्भगलग्रहम् ।
हन्ति नानाविधं वातं सन्धिमज्जगतं तथा ॥
यस्य शुष्यति चैकाङ्गं गतिर्यस्य च विह्वला ।
ये वातप्रभवा रोगा ये च पित्तसमुद्भवा ।।
सर्वांस्तान्नाशयत्याशु सूर्यस्तम इवोदितः ॥
कल्क-असगन्ध, नागरमोथा, जीवक, ऋषभक, कचूर, काकोली, क्षीर काकोली, जीवन्ती, मुलैठी, सौंफ, देवदारु, पद्माक, भूरिछरीला, जटामांसी, इलायची, दालचीनी, कूठ, बच, लाल चन्दन, केसर, मजीठ, कस्तूरी, सफेद चन्दन, रेणुका, मुद्गपर्णी, माषपर्णी, कुन्दरु, गूगल और नखी ५-५ तोले ले कर सबको बारीक पीस लें ।
८ सेर तेलमें उपरोक्त कल्क, ८ सेर शतावरका रस और ८ सेर दूध मिला कर मन्दाग्नि पर पकावें । जब जलांश शुष्क हो जाय तो तेलको छान लें।
यह तेल ऊर्वयात, अंगुलीग्रह, शिरोगत वायु, मन्यास्तम्भ, गलग्रह, सन्धिगत वायु, मज्जागत वायु और अन्य वातज तथा पित्तज रोगोंको नष्ट करता है।
जिसका कोई अंग सूखता जाता हो या जो लड़खड़ाकर चलता हो उसके लिये यह तैल उपयोगी है।
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|
| Rasa | |
|---|---|
| Guna | |
| Veerya | |
| Vipaka | |
| Prabhava | |
| Anupanam | modal-content |
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | वातरोगम् /मरुत् रोगम् - Vata Rogam / Marut rogam - Disease spectrum of Movement diseases involving Musculoskeletal and Nervous System | बृहत् मेथीमोदकः (Bruhat Methi Modaka ) | भै. र. ; धन्व. । वातव्याधि | |||
| 2 | अङ्गुली ग्रहम् (Anguli Graha - Spasticity and deformity of fingers) | बृहत् मेथीमोदकः (Bruhat Methi Modaka ) | भै. र. ; धन्व. । वातव्याधि | |||
| 3 | वातज शिरोरोगम् - Vataja Shirorogam - Headache spectrum with irregular onset and severe intensity, intensifying pain at night, mostly involving the anterior aspect of head and associated with photophobia, prominent blood vessels, tinnitus, running nose, ne | बृहत् मेथीमोदकः (Bruhat Methi Modaka ) | भै. र. ; धन्व. । वातव्याधि | |||
| 4 | मन्यास्तम्भम् / मन्याग्रहम् - Manyastambham / Manyagraham - Disease spectrum with wry neck, Torticollis | बृहत् मेथीमोदकः (Bruhat Methi Modaka ) | भै. र. ; धन्व. । वातव्याधि | |||
| 5 | सन्धिगत वात - Sandhigata Vata -Disease spectrum with altered or loss of joint movement, painful joints, and crepitus | बृहत् मेथीमोदकः (Bruhat Methi Modaka ) | भै. र. ; धन्व. । वातव्याधि | |||
| 6 | अस्थिमज्जागत वात - Astimajjagata Vata | बृहत् मेथीमोदकः (Bruhat Methi Modaka ) | भै. र. ; धन्व. । वातव्याधि | |||
| 7 | वात शोष/ गात्र शोषम् / शोषम् - Vatashosha / Gatrashosha / Shosha - Disease spectrum with Atrophy of any organ or part of the body | बृहत् मेथीमोदकः (Bruhat Methi Modaka ) | भै. र. ; धन्व. । वातव्याधि | |||
| 8 | गलग्रह - Galagrah - Disease spectrum with difficulty to carry out normal functions of larynx and pharynx like respiration, swallowing | बृहत् मेथीमोदकः (Bruhat Methi Modaka ) | भै. र. ; धन्व. । वातव्याधि | |||
| 9 | उदावर्त - Udavarta - Spectrum of diseases where movement of organ is opposite to physiological movement | बृहत् मेथीमोदकः (Bruhat Methi Modaka ) | भै. र. ; धन्व. । वातव्याधि | |||
| 10 | पित्तज व्याधि (Pittaja vyadhi, Diseases of pitta) | बृहत् मेथीमोदकः (Bruhat Methi Modaka ) | भै. र. ; धन्व. । वातव्याधि | |||
| 11 | गतिभङ्गम् (Gatibhangam) | बृहत् मेथीमोदकः (Bruhat Methi Modaka ) | भै. र. ; धन्व. । वातव्याधि |
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment |
|---|