Brief Description
(भै. र. ; धन्व. । वात.)
शतावरी चांशुमती पृश्निपर्णी शटी बला ।
एरण्डस्य च मूलानि बृहत्योः पूतिकस्य च ॥
गवेधुकस्य मूलानि तथा सहचरस्य च ।
एषां द्विपलिकान् भागान् जलद्रोणे विपाचयेत्।।
पादशेषे च पूते च गर्भञ्चैनं समावपेत् ।
पुनर्नवा वचा दारुं शताहा चन्दनागुरुः ।।
शैलेयं तगरं कुष्ठमेलामांसी स्थिरा बला ।
अश्वाह्वा सैन्धवं रास्ना पलार्दानि च पेषयेत् ।।
गव्याजपयसोः प्रस्थौ द्वौ द्वावत्र प्रदापयेत् ।
शतावरीरसप्रस्थं तैलप्रस्थं विपाचयेत् ॥
अस्य तैलस्य सिद्धस्य शृणु वीर्यमतः परम् ।
अश्वानां वातभग्नानां कुञ्जराणां तथा नृणाम् ॥
तैलमेतत्प्रयोक्तव्यं सर्ववातविकारनुत् ।
अपुमांश्च नरः पीत्वा निश्चयेन पुमान् भवेत् ।।
गर्भमश्चतरी विन्द्यात् किं पुनर्मानुषी तथा ।
हृच्छूलं पार्श्वशूलञ्च तथैवार्धावभेदकम् ।।
अपचीं गण्डमालाञ्च वातरक्तगलग्रहम् ।
कामलां पाण्डुरोगञ्च अश्मरीं चैव नाशयेत् ॥
तैलमेतद्भगवता विष्णुना परिकीर्तितम् ।
विष्णुतैलमिदं ख्यातं वातान्तकरणं शुभम् ॥
क्वाथ-शतावर, शालपर्णी, पृष्णपर्णी, कचूर, खरैटी, अरण्डकी जड़, छोटी और बड़ी कटेलीकी जड़, करञ्जुवेकी जड़, नागबलाकी जड़ और कटसरैयाको जड़ १०-१० तोले ले कर सबको एकत्र फूट कर ३२ सेर पानी में पकायें और ८ सेर शेष रहने पर छान लें।
कल्क-पुनर्नवा (बिसखपरा), वच, देवदारु, सोया, सफेद चन्दन, अगर, भूरि छरीला, तगर, कूठ, इलायची, जटामांसी, शालपर्णी, बला (खरैटी), असगन्ध, सेंधा नमक और रास्ना २-२ तोले ले कर सबको एकत्र पीस लें।२ सेर तेलमें उपरोक्त क्वाथ और कल्क तथा ४-४ सेर गाय और बकरीका दूध एवं २ सेर शतावरका रस मिला कर मन्दाग्नि पर पकायें। जब जलांश शुष्क हो जाय तो तेलको छान लें । यह तेल हाथी, घोड़ों और मनुष्योंके समस्त वातज रोगोंको नष्ट करता है। इसे पीनेसे नपुंसक पुरुषमें अवश्यही पुरुषापन आ जाता है । इसके प्रभावसे मानुषी (स्त्री) तो क्या अश्वतरी भी गर्भ धारण कर लेती है । इसके अतिरिक्त यह तैल हृदयशूल, पार्श्वशूल, अविभेदक, अपची, गण्डमाला, वातरक्त, गलग्रह, कामला, पाण्डु और अश्मरीको भी नष्ट करता है।
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|
| Rasa | |
|---|---|
| Guna | |
| Veerya | |
| Vipaka | |
| Prabhava | |
| Anupanam | modal-content |
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | भग्नम् - Bhagnam - Disease spectrum with Bone Fractures and Ligament tears. | मध्यम विष्णुतैलम् (Madhyama Vishnu Tailam) | भै. र. ; धन्व. । वात | |||
| 2 | वातरोगम् /मरुत् रोगम् - Vata Rogam / Marut rogam - Disease spectrum of Movement diseases involving Musculoskeletal and Nervous System | मध्यम विष्णुतैलम् (Madhyama Vishnu Tailam) | भै. र. ; धन्व. । वात | |||
| 3 | वन्ध्या - Vandhya - Female Infertility | मध्यम विष्णुतैलम् (Madhyama Vishnu Tailam) | भै. र. ; धन्व. । वात | |||
| 4 | हृत्शूलम् - Hrutshulam - Disease spectrum with cardiac pain | मध्यम विष्णुतैलम् (Madhyama Vishnu Tailam) | भै. र. ; धन्व. । वात | |||
| 5 | पार्श्व शूल / पार्श्वावमर्द - Parshva shula / Parshvavamarda - Pain around the ribcage and flanks | मध्यम विष्णुतैलम् (Madhyama Vishnu Tailam) | भै. र. ; धन्व. । वात | |||
| 6 | अर्धावभेदकम् - Ardhavabhedakam - Disease spectrum with severe half headed pain, reduced sensual power of eyes and ears / Hemicrania | मध्यम विष्णुतैलम् (Madhyama Vishnu Tailam) | भै. र. ; धन्व. । वात | |||
| 7 | अपची - Apachi - Diseases with long standing, nodules over the Body which inflame, open and secrete and new crop of nodules appear | मध्यम विष्णुतैलम् (Madhyama Vishnu Tailam) | भै. र. ; धन्व. । वात | |||
| 8 | षण्ढत्वम् - Shandhatvam - Disease spectrum with Impotence associated with sexual Perversions | मध्यम विष्णुतैलम् (Madhyama Vishnu Tailam) | भै. र. ; धन्व. । वात | |||
| 9 | गण्डमाला (Gandamala, Disease with multiple Tu | मध्यम विष्णुतैलम् (Madhyama Vishnu Tailam) | भै. र. ; धन्व. । वात | |||
| 10 | वातरक्त (Vatarakta) | मध्यम विष्णुतैलम् (Madhyama Vishnu Tailam) | भै. र. ; धन्व. । वात | |||
| 11 | गलग्रह - Galagrah - Disease spectrum with difficulty to carry out normal functions of larynx and pharynx like respiration, swallowing | मध्यम विष्णुतैलम् (Madhyama Vishnu Tailam) | भै. र. ; धन्व. । वात | |||
| 12 | कामला - Kamala - Disease spectrum with yellowish discolouration ok skin, sclera, nails, yellowish to red urine and feces, altered Sensorium, burning sensations, altered digestion, weakness, emaciation, lethargy, tastelessness | मध्यम विष्णुतैलम् (Madhyama Vishnu Tailam) | भै. र. ; धन्व. । वात | |||
| 13 | पाण्डुरोगम् - Pandurogam - Disease spectrum with altered blood circulation and tissue perfusions and blood production | मध्यम विष्णुतैलम् (Madhyama Vishnu Tailam) | भै. र. ; धन्व. । वात | |||
| 14 | अश्मरि - Ashmari - Diseases with Nephrolithiasis / Renal Calculi | मध्यम विष्णुतैलम् (Madhyama Vishnu Tailam) | भै. र. ; धन्व. । वात |
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment |
|---|