Brief Description
विडङ्गत्रिफलामुस्तमञ्जिष्ठादाडिमोत्पलैः ||२२९||
प्रियङ्ग्वेलैलवालूकचन्दनामरदारुभिः |
बर्हिष्ठकुष्ठरजनीपार्णिनीसारिवाद्वयैः ||२३०||
हरेणुकात्रिवृद्दन्तीवचातालीशकेसरैः |
द्विक्षीरं विपचेत्सर्पिर्मालतीकुसुमैः सह ||२३१||
जीर्णज्वरश्वासकासगुल्मोन्मादगरापहम् |
एतत्कल्याणकं नाम सर्पिर्माङ्गल्यमुत्तमम् ||२३२||
अलक्ष्मीग्रहरक्षोग्निमान्द्यापस्मारपापनुत् |
शस्यते नष्टशुक्राणां वन्ध्यानां गर्भदं परम् ||२३३||
मेध्यं चक्षुष्यमायुष्यं रेतोमार्गविशोधनम् |२३४|
निबन्धसङ्ग्रह व्याख्या (डल्हण कृत)
विडङ्गत्रिफलामुस्तेत्यादि| उत्पलं नीलोत्पलं, एला सूक्ष्मैला, एलवालुकं कुष्ठगन्धिकं, चन्दनं रक्तचन्दनं, अमरदारुः देवदारुः, बर्हिष्ठं वालुकं, रजनीद्वयं पिण्डहरिद्रा दारुहरिद्रा च, पर्णिनीद्वयं शालपर्णी पृश्निपर्णी च, सारिवाद्वयं सारिवा उत्पलसारिवा च| विडङ्गादिद्रव्यकल्कमष्टपलप्रमाणं गव्यघृतप्रस्थं चोदकस्य चतुर्भिः प्रस्थैः साधयेत्| कार्तिककुण्डस्तु इदं घृतमन्यथा पठति, स चादर्शनान्न लिखितः||२२९-२३३||-
एतैरेव तथा द्रव्यैः सर्वगन्धैश्च साधितम् ||२३४||
कपिलाया घृतप्रस्थं सुवर्णमणिसंयुतम् |
तत्क्षीरेण सहैकध्यं प्रसाध्य कुसुमैरिमैः ||२३५||
सुमनश्चम्पकाशोकशिरीषकुसुमैर्वृतम् |
तथा नलदपद्मानां केशरैर्दाडिमस्य च ||२३६||
तिथौ प्रशस्ते नक्षत्रे साधकस्यातुरस्य च |
कृतं मनुष्यदेवाय ब्राह्मणैरभिमन्त्रितम् ||२३७||
दत्तं सर्वज्वरान् हन्ति महाकल्याणकं त्विदम् ||२३८||
दर्शनस्पर्शनाभ्यां च सर्वरोगहरं शिवम् |
अधृष्यः सर्वभूतानां वलीपलितवर्जितः ||२३९||
अस्याभ्यासाद्घृतस्येह जीवेद्वर्षशतत्रयम् |२४०|
निबन्धसङ्ग्रह व्याख्या (डल्हण कृत)
महाकल्याणकमाह- एतैरेव तथा द्रव्यैरित्यादि| एतैर्द्रव्यैस्तथा सर्वगन्धैश्च कपिलाघृतप्रस्थं सुवर्णादियुक्तं, तत्साधितं सर्पिरेतैः सुमनादिजैः कुसुमैः कपिलाक्षीरेण सहैकध्यं कृतं, पुनः प्रसाध्य ब्राह्मणैरभिमन्त्रितं, वैद्यातुरयोः प्रशस्ततिथ्यादौ मनुष्यदेवाय राज्ञे दत्तमिदं कल्याणकं घृतं सर्वज्वरान् हन्तीति पिण्डार्थः| एतैः कल्याणकोक्तैर्विडङ्गादिभिः, सर्वगन्धैः एलादिपठितैः, मणिभिः स्फटिकादिभिः| तत्क्षीरेण कपिलाक्षीरेण| सुमना जाती, वृतं युक्तं, नलदं मांसी, पद्मं लोहितपद्मम्| साधकस्य वैद्यस्य| मनुष्यदेवाय नृपतये| अधृष्यः अजेयः| एतद्घृतं पाकद्वयसाधितं बोद्धव्यम्||२३४-२३९||
सर्वगन्ध (दालचीनी, तेजपात, इलायची, नागकेसर, कपूर, ककोल, अगर, केसर और लौंग), चमेली के फूल, चम्पकके फूल, अशोकके फूल, सिरसके फूल, जटामांसी, कमलपुष्प, केसर और अनारके फूल ११-१२ तोले का कल्क बढ़ादें एवं बकरीका दूध न लेकर केवल कपिला गायका १० सेर दूध लें । तथा घृत भी कपिला गायका ही ग्रहण करें और घृत तैयार होने पर उसमें यथाशक्ति और यथोचित मात्रामें स्वर्ण और मुक्तादि मणियोंका चूर्ण मिलाकर सुरक्षित रक्खें।
यह महाकल्याणघृत समस्त प्रकारके ज्वरोंको नष्ट करता है इसे निरन्तर सेवन करनेसे वली पलित और रोग रहित ३०० वर्षकी आयु प्राप्त होती है।
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|
| Rasa | |
|---|---|
| Guna | |
| Veerya | |
| Vipaka | |
| Prabhava | |
| Anupanam | modal-content |
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | ज्वरघ्नम् - Jvaraghnam - Antipyretic / Febrifuge | महाकल्याणक घृतम् -1 - Mahakalyanaka Ghrutam - 1 | सु. सं. । उ. त. अ. ३९ ज्वर | |||
| 2 | सकल रोगहरम् / सर्व रोगहरम् - Sakala Rogaharam / Sarva Rogaharam - Drug that can be prescribed for every disease | महाकल्याणक घृतम् -1 - Mahakalyanaka Ghrutam - 1 | सु. सं. । उ. त. अ. ३९ ज्वर | |||
| 3 | वली - Vali - Skin wrinkling, Rhytids | महाकल्याणक घृतम् -1 - Mahakalyanaka Ghrutam - 1 | सु. सं. । उ. त. अ. ३९ ज्वर | |||
| 4 | पलितम् - Phalitam - Hair whitening, Gray hair, Canities | महाकल्याणक घृतम् -1 - Mahakalyanaka Ghrutam - 1 | सु. सं. । उ. त. अ. ३९ ज्वर | |||
| 5 | रसायनम् - Rasayana - Drug action which prevents old age and prolongs life with proper nourishment to the body | महाकल्याणक घृतम् -1 - Mahakalyanaka Ghrutam - 1 | सु. सं. । उ. त. अ. ३९ ज्वर | |||
| 6 | जीर्ण ज्वरम् - Jirna jvaram - Spectrum of diseases with fever more than 12 days | महाकल्याणक घृतम् -1 - Mahakalyanaka Ghrutam - 1 | सु. सं. । उ. त. अ. ३९ ज्वर | |||
| 7 | श्वासम् - Shvasam - Disease Spectrum with difficulty breathing | महाकल्याणक घृतम् -1 - Mahakalyanaka Ghrutam - 1 | सु. सं. । उ. त. अ. ३९ ज्वर | |||
| 8 | कासः - Kasa - Disease spectrum with Cough | महाकल्याणक घृतम् -1 - Mahakalyanaka Ghrutam - 1 | सु. सं. । उ. त. अ. ३९ ज्वर | |||
| 9 | गुल्म रोगम् - Gulma Rogam - Disease spectrum with various Abdominal swellings / tumours/ Cysts | महाकल्याणक घृतम् -1 - Mahakalyanaka Ghrutam - 1 | सु. सं. । उ. त. अ. ३९ ज्वर | |||
| 10 | उन्मादम् - Unmadam - Disease spectrum with altered mental health of a person | महाकल्याणक घृतम् -1 - Mahakalyanaka Ghrutam - 1 | सु. सं. । उ. त. अ. ३९ ज्वर | |||
| 11 | गरविष - Garavisham - Slow poisoning | महाकल्याणक घृतम् -1 - Mahakalyanaka Ghrutam - 1 | सु. सं. । उ. त. अ. ३९ ज्वर | |||
| 12 | माङ्गल्य कारकम्/माङ्गल्यम्/भाग्यकारक (Mangalyakarakam/Mangalyam- Auspicious, indicative of good fortune) | महाकल्याणक घृतम् -1 - Mahakalyanaka Ghrutam - 1 | सु. सं. । उ. त. अ. ३९ ज्वर | |||
| 13 | धन्यम् (Dhanyam, accumulation of money) | महाकल्याणक घृतम् -1 - Mahakalyanaka Ghrutam - 1 | सु. सं. । उ. त. अ. ३९ ज्वर | |||
| 14 | धन दारिद्र्य (dhana daridrya ) (poverty) | महाकल्याणक घृतम् -1 - Mahakalyanaka Ghrutam - 1 | सु. सं. । उ. त. अ. ३९ ज्वर | |||
| 15 | भूतग्रहम् / भूतोन्मादम् / आधिज उन्मादम् / आगन्तुज उन्मादम् - Bhutagraham / Bhutonmadam / Adhija Unmadam / Agantuja Unmadam - Altered mental health or altered personality enforced due to supernatural spirits | महाकल्याणक घृतम् -1 - Mahakalyanaka Ghrutam - 1 | सु. सं. । उ. त. अ. ३९ ज्वर | |||
| 16 | रक्षोघ्न (Rakshoghna) | महाकल्याणक घृतम् -1 - Mahakalyanaka Ghrutam - 1 | सु. सं. । उ. त. अ. ३९ ज्वर | |||
| 17 | अल्पाग्नि / मन्दाग्नि / अग्निमान्द्यम् / अग्निसादम् - Alpagni / Mandagni / Agnimandyam / Agnisadam - Spectrum of diseases with reduced appetite, digestion and assimilation | महाकल्याणक घृतम् -1 - Mahakalyanaka Ghrutam - 1 | सु. सं. । उ. त. अ. ३९ ज्वर | |||
| 18 | अपस्मार (Apasmara, seizure diseases with alte | महाकल्याणक घृतम् -1 - Mahakalyanaka Ghrutam - 1 | सु. सं. । उ. त. अ. ३९ ज्वर | |||
| 19 | वन्ध्या - Vandhya - Female Infertility | महाकल्याणक घृतम् -1 - Mahakalyanaka Ghrutam - 1 | सु. सं. । उ. त. अ. ३९ ज्वर | |||
| 20 | मेध्य रसायनम् - Medhya Rasayanam - Intellect promoting | महाकल्याणक घृतम् -1 - Mahakalyanaka Ghrutam - 1 | सु. सं. । उ. त. अ. ३९ ज्वर | |||
| 21 | चक्षुष्यम् - Chakshushyam - Medicines which enhance eyesight and vision | महाकल्याणक घृतम् -1 - Mahakalyanaka Ghrutam - 1 | सु. सं. । उ. त. अ. ३९ ज्वर | |||
| 22 | आयुष्यम् - Ayushyam - Pharmacological action which increases Lifespan | महाकल्याणक घृतम् -1 - Mahakalyanaka Ghrutam - 1 | सु. सं. । उ. त. अ. ३९ ज्वर | |||
| 23 | पापघ्नम् (Papaghnam) | महाकल्याणक घृतम् -1 - Mahakalyanaka Ghrutam - 1 | सु. सं. । उ. त. अ. ३९ ज्वर | |||
| 24 | नष्टशुक्रम् - Nashtashukram - Absence of semen / Azoospermia | महाकल्याणक घृतम् -1 - Mahakalyanaka Ghrutam - 1 | सु. सं. । उ. त. अ. ३९ ज्वर | |||
| 25 | शुक्रमार्ग / रेतोमार्ग विशोधनम् - Shukramarga / Retomarga vishodhanam - Pharmacological action which cleanses male reproductive tract | महाकल्याणक घृतम् -1 - Mahakalyanaka Ghrutam - 1 | सु. सं. । उ. त. अ. ३९ ज्वर |
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment |
|---|