Brief Description
(वृ. यो. त. । त. १०३ )
पच्यात्पूगरजो दशाम्रममलं मार्दे कटाहेऽग्निना भेदेनाष्टगुणे पयस्यापि घृतप्रस्थार्धकेऽस्मिन्घने ।
जातीकोषफले च षट्कटुशटीद्राक्षावरावानरी चातुर्जाततुगाब्दधान्यमुसलीदीप्याजयष्टीक्षुरम्
अश्माशीतबलात्रयं करिकणामांसीवरीमेथिका शृङ्गाटं मिशिजीरवारिविजयागोक्षुरखर्जूरकम् ।
धात्री शाल्मलि कोलचोरकनकं कुम्भत्रिनेत्राभ्रकम् पृथ्वीकाभयवङ्गदेवकुसुमं दद्यात्पृथक् कार्षिकम्
पञ्चाशत्पलखण्डपाकललितः स्यात्पूगपाक:पृथुर्वृष्यः षाण्ढ्यहरः प्रमेहदलनो रेतोविवृद्धिप्रदः।
पित्तास्रे प्रदरे क्षये करपदे दाहेऽम्लपित्ते वपुर्दाहे पाण्डुगदे हुताशनहतावेतेषु शस्तो मतः।।
दश पल ( ५० तोले) सुपारीके चूर्णको १० सेर दूधमें मिट्टीके पात्रमें पकावें । जब खोवा (मावा) हो जाय तो उसे १ सेर (८० तोले) घीमें भून लें । और फिर ५० पल (३ सेर १० तोले ) खांड की चाशनी बनाकर उसमें यह खोवा तथा निम्न लिखित ओषधियोंका चूर्ण मिलावें ।
जावित्री, जायफल, पीपल, पीपलामूल, चव, चीता, सेठ, काली मिर्च, सटी (कचूर ), दाख (मुनक्का ), हर्र, बहेड़ा, आमला, कांचके बीज, दालचीनी, तेजपात, इलायची, नागकेसर, बंसलोचन, नागरमोथा, धनिया, मूसली, कालाजीरा, मेढासिंगी, मुलैठी, तालमखाना, अश्म (शिलाजीत), कपूर, बला (खरैटी), अतिबला (कंधी), नागवला (गंगेरन), गजपीपल, जटामांसी, शतावर, मेथी, सिंघाडा, सौंफ, सफेदजीरा, सुगन्ध बाला, भांग, गोखरु, खजूर, आमला, सेमलका गोंद ( या मूसली ), बेर, चोरक, धतूरेके बीज, निसोत, वाराहीकन्द, अभ्रकभस्म, इलायची, खस, वंगभस्म और लैंग। प्रत्येकका चूर्ण ११ तोला।
सबको अच्छी तरह मिलाकर चिकने पात्रमें भरकर रखें।
यह पाक वृष्य, नपुसकतानाशक, प्रमेहनाशक, वीर्यवर्द्धक तथा रक्तपित्त, प्रदर, क्षय, हाथ पैरोंकी जलन, अम्लपित्त, शरीरकी दाह, पाण्डु और अग्निमांद्य में हितकर है। ( मात्रा--१ तोला)
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|
| Rasa | |
|---|---|
| Guna | |
| Veerya | |
| Vipaka | |
| Prabhava | |
| Anupanam | modal-content |
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | षण्ढत्वम् - Shandhatvam - Disease spectrum with Impotence associated with sexual Perversions | बृहत् पूगपाकः (Bruhat Pugapaka ) | वृ. यो. त. । त. १०३ | |||
| 2 | प्रमेहः - Prameha - Disease spectrum with increased urgency, frequency and quantity and altered quality of urine | बृहत् पूगपाकः (Bruhat Pugapaka ) | वृ. यो. त. । त. १०३ | |||
| 3 | वृष्य/वाजीकरण (Vrushya/Vajikarana, Aphrodisiac) | बृहत् पूगपाकः (Bruhat Pugapaka ) | वृ. यो. त. । त. १०३ | |||
| 4 | शुक्रवृद्धिकरम् / शुक्रलम् - Shukravruddhikaram / shukralam - Drug action which increases the quantity of semen | बृहत् पूगपाकः (Bruhat Pugapaka ) | वृ. यो. त. । त. १०३ | |||
| 5 | रक्तपित्तम् (Raktapittam, Disease spectrum with uncontrolled bleeding from the body- Bleeding diathesis) | बृहत् पूगपाकः (Bruhat Pugapaka ) | वृ. यो. त. । त. १०३ | |||
| 6 | धातुक्षयम् - Dhatukshayam - Spectrum of diseases associated with Cachexia or loss of muscle mass | बृहत् पूगपाकः (Bruhat Pugapaka ) | वृ. यो. त. । त. १०३ | |||
| 7 | प्रदरम् / असृग्दरम् - Pradaram / Asrugdaram - Disease spectrum with excess vaginal bleeding , menorrhagia, metrorrhagia | बृहत् पूगपाकः (Bruhat Pugapaka ) | वृ. यो. त. । त. १०३ | |||
| 8 | दाह (Daha, Burning paresthesia) | बृहत् पूगपाकः (Bruhat Pugapaka ) | वृ. यो. त. । त. १०३ | |||
| 9 | अम्लपित्तम् (Amlapitta, Disease spectrum with indigestion, weakness, nausea, pain at the chest, drooling, sour bitter belching, abdominal distension, Burning sensation in chest - throat, aneroxia, - GERD, Achalasia, hiatus hernia, Barretts esophagus, cance | बृहत् पूगपाकः (Bruhat Pugapaka ) | वृ. यो. त. । त. १०३ | |||
| 10 | पाण्डुरोगम् - Pandurogam - Disease spectrum with altered blood circulation and tissue perfusions and blood production | बृहत् पूगपाकः (Bruhat Pugapaka ) | वृ. यो. त. । त. १०३ | |||
| 11 | अल्पाग्नि / मन्दाग्नि / अग्निमान्द्यम् / अग्निसादम् - Alpagni / Mandagni / Agnimandyam / Agnisadam - Spectrum of diseases with reduced appetite, digestion and assimilation | बृहत् पूगपाकः (Bruhat Pugapaka ) | वृ. यो. त. । त. १०३ | |||
| 12 | करपाद दाहम् - Karapada Daham - Burning paresthesia of hand and feet | बृहत् पूगपाकः (Bruhat Pugapaka ) | वृ. यो. त. । त. १०३ |
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment |
|---|