Brief Description
(भै. र. । शूला.) ।
प्रस्थैकं पूगचूर्णस्य पयसश्चाढकं क्षिपेत् । शर्करायाः पलशतं घृतस्य कुडवद्वयम् ॥ |
चातुर्जातं त्रिकटुकं देवपुष्पं सचन्दनम् । मांसी तालीसपत्रञ्च बीजं कमलसम्भवम् ।।
नीलोत्पलं तथा वांशी शृङ्गाटं जीरकं तथा। विदारीकन्दजञ्चैव रजो गोक्षुरसम्भवम् ।
शतमूलीरजश्चैव मालतीकुसुमं तथा। धात्रीचूर्णं समं कर्षं कर्पूरं शुक्तिमानतः॥
मन्देऽग्नौ विपचेद् वैद्यः स्निग्धे भाण्डे निधापयेत् । खादेच्च प्रातरुत्थाय कोलमेकं प्रमाणतः ॥
छर्द्यम्लपित्तहृद्दाहभ्रममूर्छापहं नृणाम् । सर्वशूलहरं श्रेष्ठमामवातविनाशनम् ॥
मेहमेदोविकारघ्नं प्लीहपाण्डुगदापहम् । अश्मरीं मूत्रकृच्छञ्च गुदजं रुधिरं जयेत् ॥
रेतोवृद्धिकरं हृद्यं पुष्टिदं कामदं तथा। वन्ध्यापि लभते पुत्रं वृद्धोपि तरुणायते।
नातः परतरं श्रेष्ठं विद्यते वाजिकर्मसु ।
१ सेर सुपारीके चूर्णको ८ सेर दूध में पकावें । जब खोवा ( मावा ) हो जाय तो उसे १ सेर घी में भूनें और फिर ६। सेर खांड की चाशनी करके उसमें यह खोवा (मावा) और निम्न लिखित चीज का चूर्ण मिलाः--
दालचीनी, तेजपात, इलायची, नागकेसर, सोंठ, काली मिर्च, पीपल, लौंग, सफेद चन्दन, जटामांसी, तालीसपत्र, कमल गट्टेकी गिरी, नीलोत्पल, बंसलोचन, सिंघाड़ा, जीरा, बिदारीकन्द, गोखरु, शतावर, मालतीपुष्प और आमला । प्रत्येक १।-११ तोला ।
इन सब चीजोंका चूर्ण मिलाकर अच्छी तरह आलोडन करें । जब पाक ठंडा हो जाय तो उसमें २॥ तोले कपूर मिला कर चिकने पात्रमें भरकर रखदें।
इसे नित्य प्रति प्रातःकाल ६ माशेकी मात्रानुसार सेवन करनेसे छर्दि, अम्लपित्त, हृदयकी दाह, भ्रम, मूर्छा, सर्व प्रकारके शूल, आमवात, प्रमेह, मेद, प्लीहा, पाण्डु, पथरी, मूत्रकृच्छू और गुदमार्गसे रक्त जाना इत्यादि रोग नष्ट होते हैं।
यह वीर्यवर्धक, हृदयके लिये हितकारी पौष्टिक और कामशक्तिवर्द्धक है। इसके सेवनसे बन्ध्या स्त्रीको पुत्र प्राप्ति होती है और वृद्ध पुरुष पुनः युवाके समान हो जाता है।
इससे उत्तम वाजीकरण औषध अन्य कोई भी नहीं है।
(नोट-कपूरेको थोड़ेसे घीमें मिलाकर डालना चाहिये ।)
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|
| Rasa | |
|---|---|
| Guna | |
| Veerya | |
| Vipaka | |
| Prabhava | |
| Anupanam | modal-content |
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | छर्दि - Chardi - Disease spectrum with vomiting | पूगखण्डः -2 (Pugakhanda -2) | भै. र. । शूलाधिकारम् | |||
| 2 | अम्लपित्तम् (Amlapitta, Disease spectrum with indigestion, weakness, nausea, pain at the chest, drooling, sour bitter belching, abdominal distension, Burning sensation in chest - throat, aneroxia, - GERD, Achalasia, hiatus hernia, Barretts esophagus, cance | पूगखण्डः -2 (Pugakhanda -2) | भै. र. । शूलाधिकारम् | |||
| 3 | भ्रमम् (Bhramam- Vertigo) | पूगखण्डः -2 (Pugakhanda -2) | भै. र. । शूलाधिकारम् | |||
| 4 | हृद्दाहम् (Hruddaham, Heart burn) | पूगखण्डः -2 (Pugakhanda -2) | भै. र. । शूलाधिकारम् | |||
| 5 | मूर्छा (Murcha, Disease spectrum with altered consciousness- Vegetative state, minimally conscious state - Traumatic/ Non traumatic/ Progressive - Brain injury ) | पूगखण्डः -2 (Pugakhanda -2) | भै. र. । शूलाधिकारम् | |||
| 6 | शूल (Shula) | पूगखण्डः -2 (Pugakhanda -2) | भै. र. । शूलाधिकारम् | |||
| 7 | आमवातम् - Amavatam - Disease spectrum with inflammatory changes in Connective tissue | पूगखण्डः -2 (Pugakhanda -2) | भै. र. । शूलाधिकारम् | |||
| 8 | प्रमेहः - Prameha - Disease spectrum with increased urgency, frequency and quantity and altered quality of urine | पूगखण्डः -2 (Pugakhanda -2) | भै. र. । शूलाधिकारम् | |||
| 9 | मेदोरोग (Medoroga, Diseases associated with F | पूगखण्डः -2 (Pugakhanda -2) | भै. र. । शूलाधिकारम् | |||
| 10 | प्लीह रोगम् / प्लीहोदरम् / प्लीह वृद्धिः - Pliha Rogam / Pleehodaram / Pleeha Vruddhi - Disease spectrum with enlarged spleen | पूगखण्डः -2 (Pugakhanda -2) | भै. र. । शूलाधिकारम् | |||
| 11 | पाण्डुरोगम् - Pandurogam - Disease spectrum with altered blood circulation and tissue perfusions and blood production | पूगखण्डः -2 (Pugakhanda -2) | भै. र. । शूलाधिकारम् | |||
| 12 | अश्मरि - Ashmari - Diseases with Nephrolithiasis / Renal Calculi | पूगखण्डः -2 (Pugakhanda -2) | भै. र. । शूलाधिकारम् | |||
| 13 | अधोग रक्तपित्तम् (Adhoga Raktapittam - Bleeding diathesis from urinary and lower gastro intestinal tract) | पूगखण्डः -2 (Pugakhanda -2) | भै. र. । शूलाधिकारम् | |||
| 14 | शुक्रवृद्धिकरम् / शुक्रलम् - Shukravruddhikaram / shukralam - Drug action which increases the quantity of semen | पूगखण्डः -2 (Pugakhanda -2) | भै. र. । शूलाधिकारम् | |||
| 15 | हृद्यम् - Hrudyam - Cardiotonic Action - Cardiotonic are drugs used to increase the efficiency and improve the contraction of the heart muscle, which leads to improved blood flow to all tissues of the body. | पूगखण्डः -2 (Pugakhanda -2) | भै. र. । शूलाधिकारम् | |||
| 16 | देहपुष्टिकरम् - Deha Pushtikaram - Pharmacological action which promotes overall growth of the body / Nutritive / Nourishing | पूगखण्डः -2 (Pugakhanda -2) | भै. र. । शूलाधिकारम् | |||
| 17 | वन्ध्या - Vandhya - Female Infertility | पूगखण्डः -2 (Pugakhanda -2) | भै. र. । शूलाधिकारम् | |||
| 18 | मूत्रकृच्छ्र - Mutra kruchra - Disease spectrum of dysuria, oliguria | पूगखण्डः -2 (Pugakhanda -2) | भै. र. । शूलाधिकारम् | |||
| 19 | रसायनम् - Rasayana - Drug action which prevents old age and prolongs life with proper nourishment to the body | पूगखण्डः -2 (Pugakhanda -2) | भै. र. । शूलाधिकारम् | |||
| 20 | अतिवृष्य /वाजिकरण ( Ativrushya/Vajikarana) | पूगखण्डः -2 (Pugakhanda -2) | भै. र. । शूलाधिकारम् | |||
| 21 | वृष्य/वाजीकरण (Vrushya/Vajikarana, Aphrodisiac) | पूगखण्डः -2 (Pugakhanda -2) | भै. र. । शूलाधिकारम् |
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment |
|---|