अश्वगन्धां बलां बिल्वं पाटलां बृहतीद्वयम् । श्वदंष्ट्राऽतिबलानिम्बं स्योनाकं च पुनर्नवाम् ॥ १०१
प्रसारिणीमग्निमन्थं कुर्याद्दशपलं पृथक् । चतुर्दोणे जले पक्त्वा पादशेषं शृतं नयेत् ॥ १०२
तैलाढकेन संयोज्य शतावर्या रसाढकम् । क्षिपेत्तत्र च गोक्षीरं तैलात्तस्माच्चतुर्गुणम् ॥ १०३

शनैर्विपाचयेदेभिः कल्कैर्द्विपलिकैः पृथक् । कुष्ठलाचन्दनं मूर्वा वचा मांसी ससैन्धवैः॥ १०४
अश्वगन्धावचारास्नाशतपुष्पेन्द्रदारुभिः। पर्णीचतुष्टयेनैव तगरेण च साधयेद् ॥१०५
तत्तैलं नावनेऽभ्यङ्गे पाने बस्तौ च योजयेत् । पक्षाघातं हनुस्तम्भं मन्यास्तम्भं गलग्रहम् ॥ १०६
खल्लत्वं बधिरत्वं च गतिभङ्गं कटिग्रहम् । गात्रशोषेन्द्रियध्वंसावसृक्शुक्रज्वरक्षयान् ॥ १०७
अन्त्रवृद्धिं कुरण्डं च दन्तरोगं शिरोग्रहम् ।पार्श्वशूलं च पाङ्गुल्यं बुद्धिहानिं च गृध्रसीम् ॥१०८
अन्यांश्च विषमान्वाताञ्जयेत्सर्वाङ्गसंश्रयान् । अस्य प्रभावाद्वन्ध्याऽपि नारी पुत्रं प्रसूयते ॥ १०६

मर्त्यो गजो वा तुरगस्तैलादस्मात्सुखी भवेत् । यथा नारायणो देवो दुष्टदैत्यविनाशनः ॥११०
तथैव वातरोगाणां नाशनं तैलमुत्तमम् १११

दी०-अथ नारायणतैलव्याख्यानमाह-अश्वगन्धामिति । अत्राश्वगन्धादीनि प्रसिद्धानि, एतेषां मूलं ग्राह्यम् । केचितु “श्वदंष्ट्रातिबलाभद्रम्" इति पठन्ति । तत्र भद्रः पारिभद्रो रक्तकुसुमः कण्टको वृक्षविशेषः स्वनाम्ना प्रसिद्धः, फलहदामूलमित्यन्ये तदभावे देवदारु ग्राह्यम् । दशपलमिति प्रत्येकम् । पादशेषमिति द्रोणमेकं, शतावरी प्रसिद्धा, तस्याः सद्योरसो यन्त्रपीडनादिना ग्राह्यः तदभावे क्वथितरसो वा । तत्र गोक्षीरं क्षिपेदिति । तत्र तैले चकारादाजं वा ग्राह्यम् , ग्रन्थान्तरदर्शनाच्च । तथाहि-"आजं वा यदि गव्यं च" इत्यादि । कुत्रचिद्गव्याजपयसोर्यद्यपि गुणसाम्यं तथापि छागीक्षीरेण पक्वमनभिष्यन्दि त्रिदोषहरं च भवति । कल्कैरिति कल्काद्रव्यैः पृथग् द्विपलिकैरित्यर्थः । तद्यथा कुष्टेलेत्यादि । अत्र चन्दनं श्वेतं शैलेयं शिलापुष्पं बला अतिबला इन्द्रदारु देवदारु पर्णीचतुष्टयेनेति तेन शालिपर्णी, पृष्णपर्णी,माषपर्णी, मुद्गपर्णी चेति पर्णिचतुष्टयं कथितम् , तगरं तगरपादिका तदभावे ग्रन्थिपर्णमिति सर्वत्र । एतत्सिद्धं तैलं नावनादिषु योज्यम् , खल्लत्वं मन्दवचनम् , इन्द्रियध्वंस इतीन्द्रियविषयनाशः। गजतुरगावपि वातविकारपीडितौ। केचित्तु सुगन्धार्थमवतरणसमये सुगन्धद्रव्याण्यनुक्तान्यपि प्रक्षिपन्ति । तद्यथा-'समङ्गानखकंकोलनलिकाजातिकोषकम् । त्वक् कुन्दुरुष्ककर्पूरतुरुष्कश्रीनिवासकम् ॥ स्पृकाकुङ्कुमकस्तूरी दद्यादनावतारिते' इति । एवमन्यत्रापि बोद्धव्यम् । अस्य ग्रन्थान्तरे पत्र कल्कसंज्ञा यतः 'गन्धनिर्यासपुष्पाणां सिद्धे शीतेऽवतारिते । प्रक्षेपो गन्धध्यर्थं पत्रकल्कं तु तद्विदुः' इति । नारायणसंज्ञा विष्णुकृतत्वात् शतावरी साधनाद्वा ज्ञेया। यतः नारायणीति शतावर्याः पर्यायोऽस्ति । यद्वाऽत्रैवोक्तत्वात् 'यथा नारायणो देवो दुष्टदैत्यविनाशनः। तथेदं वातरोगाणां नाशनं तैलमुत्तमम्' इति । अतएव नारायणसंज्ञा । शतावरीसाधनात् शतावरी नारायणतैलसंज्ञा इति प्रसिद्धिः ॥ ॥ १०१-११०॥

गू०-अथ नारायणं तैलं वातव्याधौ--अश्वगन्धा हयगन्धा, बला प्रसिद्धा, बिल्वं बिल्वमूलं,पाटला, बृहतीद्वयं लघुबृहत्कण्टकारी, श्वदंष्ट्रा गोक्षुरः, अतिबला गाङ्गेरुकी, निम्बत्वक्, स्योनाकः अरलुः, पुनर्नवा, प्रसारिणी पूर्वदेशे प्रसिद्धा, अग्निमन्थः अरणिः, बलादिकं दशपलं चतुर्दोणे जले पक्त्वा पादशेषं शृतं क्वाथं नयेत् तैलाढकेन संयोज्य पचेत् शतावर्या रसं च आढकं पचेत् तैलात् चतुर्गुणं गोक्षीरं पचेत् आदौ तैलं अतीव तप्तं कृत्वा पञ्चपलं दत्वा संशोध्य दुग्धे पचेत् ततः शतावरीरसे पचेत् ततः क्वाथे पचेत् ततः कल्कद्रव्ये पचेत् कल्कद्रव्याणि कुष्ठादीनि एला चन्दनं बालक उदीच्यं, मांसी जटामांसी, शैलेयः सैन्धवं, इन्द्रदारु देवदारु, पर्णीचतुष्टयेन शालिपर्णी माषपर्णी मुद्गपर्णी पृष्ठिपर्णीति । एभिः कल्कद्रव्यैर्जलपिष्टैः पचेत् । सगन्धा आदिका चन्दनमलयागरू आदीनि पश्चाद्दीयन्तेऽनुक्तान्यपि ॥१०१-११०॥