Brief Description
भै.र ।ग्रहणी रोगम्
श्लक्ष्णचूर्णीकृतं जीरं पलाष्टकमितं शुभम् । तदर्धं विजयाबीजं भर्जितं वस्त्रपूतकम् ।।
अयश्चूर्णं तथा वङ्गमभ्रकं कर्षमानतः । मधूरिकं च तालीशं जातीकोषफले तथा ।
धान्यकं त्रिफला चैव चातुर्जातलवङ्गकम् ।शैलेयं चन्दने द्वे च मांसी द्राक्षा शटी तथा ।।
टङ्कणं कुन्दुरुर्यष्टि तुगा कङ्कोलबालकम् । गाङ्गेरूस्त्रिकटुश्चैव धातकी बिल्वमर्जुनम् ॥
शतपुष्पा देवदारु कर्पूरं सप्रियङ्गुकम् । जीरकं शाल्मलञ्चैव कटुका पद्मनालके ।
एषां कर्षसमं चूर्ण गृह्णीयात्कुशलो भिषक् । शर्करामधुनाज्येन मोदकञ्च विनिर्मितम् ।।
खादेत्कर्षसमन्तस्य प्रत्यहम् प्रातरुत्थितः । शीततोयानुपानेन सर्वग्रहणिकां जयेत् ॥
आमदोषावृते पित्ते वह्निमान्द्ये तथैव च । रक्तातिसारेऽतीसारे प्रयोज्यं विषमज्वरे॥
सशब्दं घोरं गम्भीरम् हन्ति सद्यो न संशयः। अम्लपित्तकृतं दोषमुदरं सर्वरूपिणम् ॥
सर्वातीसारशमनं संग्रहग्रहणीं जयेत् । एकजं द्वन्द्वजं चैव दोषत्रयकृतं तथा ॥
विकारं कोष्ठजञ्चैव हन्ति शूलमरोचकम् । भाषितं वृष्णिनाथेन जन्तूनां हितकारणम् ।।
जीरेका महीन चूर्ण ८ पल (४० तोले), भांगके भुने हुवे बीजोका कपड़छन चूर्ण ४ पल, लोहभस्म ११ तोला, बङ्ग भस्म ११ तोला, अभ्रक भस्म ११ तोला, ईखकी जड़, तालीसपत्र,जावित्री, जायफल, धनिया, हर्र, बहेड़ा, आमला, दालचीनी, इलायची, तेजपात, नागकेशर, लौड़, भूरिछरीला, लाल चन्दन, सफेद चन्दन, जटामांसी, मुनक्का, कचूर, सुहागेकी खील, कुन्दर गोद, मुलैठी, वंसलोचन, कङ्कोल, सुगन्धवाला, गझेरनकी छाल, त्रिकुटु (सोठ, मिर्च, पीपल), धायके फूल,बेलगिरी, अर्जुनकी छाल, सौफ, देवदारका बुरादा, कपूर,फूल प्रियंगु, जीरा, संभलका गोंद, कुटकी और कमलनालका चूर्ण ११-१२ तोला लेकर सबको जरा घीमें भून लीजिए और फिर मिश्रीकी चाशनीमें मिला दीजिए। जब ठण्डी हो जाय तो उसमें शहद मिलाकर ११-११, तोले के मोदक बना लीजिए।
प्रतिदिन प्रातःकाल शीतल जलके साथ १-१ मोदक खानेसे सर्व प्रकारके ग्रहणी रोग, आमाच्छादित पित्तरोग, अग्निमांद्य, अतिसार, रक्तातिसार, विषमज्वर, पेटमें अत्यधिक गुड़गुड़ाट शब्द होना, अम्लपित्त, एक दोषज, द्विदोषज और सन्निपातज उदररोग, शूल और अरुचिका नाश होता है।
इस औषधका आविष्कार श्री महादेव महोदयने संसारके कल्याणके लिए किया है। (इस प्रयोगमें मिश्री समस्त चूर्णके बराबर लेनी चाहिए।)
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|
| Rasa | |
|---|---|
| Guna | |
| Veerya | |
| Vipaka | |
| Prabhava | |
| Anupanam | modal-content |
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | ग्रहणी रोगम् - Grahani rogam - Disease spectrum with altered digestion, absorption and excretion | जीरकादिमोदकः - 2 - Jirakadi Modaka - 2 | मोदकम् - Modakam - Bolus Form | भै.र ।ग्रहणी रोगम् | ||
| 2 | अल्पाग्नि / मन्दाग्नि / अग्निमान्द्यम् / अग्निसादम् - Alpagni / Mandagni / Agnimandyam / Agnisadam - Spectrum of diseases with reduced appetite, digestion and assimilation | जीरकादिमोदकः - 2 - Jirakadi Modaka - 2 | मोदकम् - Modakam - Bolus Form | भै.र ।ग्रहणी रोगम् | ||
| 3 | अतीसारः / अतिसारः / विड्भेदम् - Atisara / Vitbheda - Disease spectrum with excess liquid defecation or loose stools - Diarrhea | जीरकादिमोदकः - 2 - Jirakadi Modaka - 2 | मोदकम् - Modakam - Bolus Form | भै.र ।ग्रहणी रोगम् | ||
| 4 | विषम ज्वर - Vishama jvara - Disease spectrum with remittent fever | जीरकादिमोदकः - 2 - Jirakadi Modaka - 2 | मोदकम् - Modakam - Bolus Form | भै.र ।ग्रहणी रोगम् | ||
| 5 | अम्लपित्तम् (Amlapitta, Disease spectrum with indigestion, weakness, nausea, pain at the chest, drooling, sour bitter belching, abdominal distension, Burning sensation in chest - throat, aneroxia, - GERD, Achalasia, hiatus hernia, Barretts esophagus, cance | जीरकादिमोदकः - 2 - Jirakadi Modaka - 2 | मोदकम् - Modakam - Bolus Form | भै.र ।ग्रहणी रोगम् | ||
| 6 | अरुचि / अरसज्ञता / अरोचकम् - Aruchi / Arasajnata / Arochakam - Hypogeusia / Loss of taste / Anorexia | जीरकादिमोदकः - 2 - Jirakadi Modaka - 2 | मोदकम् - Modakam - Bolus Form | भै.र ।ग्रहणी रोगम् | ||
| 7 | उदर रोगम् - Udara Rogam - Diseases with abdominal Distention due to Various Causes | जीरकादिमोदकः - 2 - Jirakadi Modaka - 2 | मोदकम् - Modakam - Bolus Form | भै.र ।ग्रहणी रोगम् | ||
| 8 | कोष्ठ/जठर/मध्यदेहगत व्याधि ( Koshtha/Jathara/Madhyadeha gata Roga, Diseases of Mid portion of the body, chest and abdomen) | जीरकादिमोदकः - 2 - Jirakadi Modaka - 2 | मोदकम् - Modakam - Bolus Form | भै.र ।ग्रहणी रोगम् | ||
| 9 | शूल (Shula) | जीरकादिमोदकः - 2 - Jirakadi Modaka - 2 | मोदकम् - Modakam - Bolus Form | भै.र ।ग्रहणी रोगम् | ||
| 10 | रक्तातिसारम् (Raktatisaram - Dysentery) | जीरकादिमोदकः - 2 - Jirakadi Modaka - 2 | मोदकम् - Modakam - Bolus Form | भै.र ।ग्रहणी रोगम् | ||
| 11 | आमदोषावृत पित्तम् (Amadoshavruta Pittam) | जीरकादिमोदकः - 2 - Jirakadi Modaka - 2 | मोदकम् - Modakam - Bolus Form | भै.र ।ग्रहणी रोगम् | ||
| 12 | संग्रहणी (Samgrahani ) | जीरकादिमोदकः - 2 - Jirakadi Modaka - 2 | मोदकम् - Modakam - Bolus Form | भै.र ।ग्रहणी रोगम् |
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment |
|---|