Brief Description
बृ. नि. र.। वा. व्या., यो. चि. म. । तैला.
चन्दनं पद्मकं कुष्ठमुशीरं देवदारु च । नागकेसरपत्रैलात्वक्मांसी तगरं जलम् ।।
जातिफलं घोटफलं कुङ्कुमं जातिपत्रिका । नखं कुन्दरु कस्तूरी चण्डा शैलेयमार्द्रकम् ।।
पत्राङ्गं पुष्करं मुस्ता रक्तचन्दनसारिवा । शठीकर्पूरमञ्जिष्ठालाक्षायष्टिप्रियङ्गुभिः ।।
शतपुष्पा वरी मूर्वा अश्वगन्धा महौषधम् । पद्मकेशरश्रीवेष्ठरसागुरुहरेणुभिः ।।
स्पृक्का लवङ्गं ककोलं द्रव्यैरेभिर्द्विकार्षिकैः । दशमूलकषायस्य षड्भागाः पयसस्तथा ॥
यवकोलकुलत्थानां बलामूलस्य चैकतः। निःक्वाथ्य क्वाथो भागश्च तैलस्य च चतुर्दशः।।
ततःपक्वं विजानीयात् शीघ्रं तदवतारयेत् । शुभे पात्रे विनिक्षिप्य औषधैः ससुगन्धिभिः॥
प्रतिवासं ततः कार्यमेषां संयोजने विधिः। प्रायोऽयं सुकुमाराणामीश्वराणां सुखात्मनाम् ।।
स्त्रीणां स्त्रीवृन्दगर्भाणामलक्ष्मीकलिनाशनम् ।अशीति वातजान्रोगान्वातरक्तं विशेषतः ।।
सूतिकाबालमर्मास्थिहतक्षीणेषु पूजितम् ।जीर्णज्वरं सदाहं वा शीतं वा विषमज्वरम् ।।
शोषापस्मारकुष्ठघ्नं वन्ध्यायां च सुखप्रदम् ।व्याधितानां हितार्थाय ये तु कण्ड्वाति पीडिताः।।
विशेषाद्रूक्षदेहानां श्वित्रिणाञ्च विशेषतः। सर्वकालप्रयोगेण कान्तिलावण्यपुष्टिदम् ।।
विनिर्मितमिदं तैलमात्रेयेण महर्षिणा । न चास्मात्सहसा रोगः प्रभवन्त्यूर्ध्वजत्रुजाः॥
अस्य प्रयोगात्तैलस्य जरा न लभते नरम् । चन्दनाद्यमिदं तैलं लोकानां च हितं मतम् ।।
कल्क द्रव्य सफेद चन्दन, पद्माक, कूठ, खस, देवदार, नागकेसर, तेजपात, इलायची, दारचीनी, जटामांसी, तगर, नेत्रबाला, जायफल, बेर, केसर, जावित्री, नख, कुन्दरु, कस्तूरी, चोरपुष्पी, शिलाजीत, अद्रक, पतङ्ग, पोखरमूल, मोथा, लाल चन्दन, सारिवा, कचूर, कपूर, मजीठ, लाख, मुलैठी, फूलप्रियंगु, सोया, शतावर, मूर्वा, असगन्ध, सोंठ, कमलकेसर, श्रीवेष्ठ - धूप सरल, अगर,रेणुका, | स्पृक्का, लौङ्ग और कोल प्रत्येक २।। तोला ।तिलका तेल ५ सेर, दशमूलका काढ़ा ३० सेर, दूध ३० सेर, कुलथी, वर, जौं और खरैटीकी जड़का क्वाथ ७० सेर, सब वस्तुएं समान भाग मिली हुई ७० सेर लेकर चार गुने पानीमें पकाकर चौथाई शेष रहने पर छना हुआ क्वाथ लेना चाहिए। सब वस्तुओको एकत्र मिलाकर पकाएं। जब पानी जलकर तैल मात्र शेष रह जाय तो उतारकर छान लें। और उसमें सर्व गन्धकी औषधं मिलाकर स्वच्छ और उत्तम (कांचके) पात्र में भरकर रखदें। इसके उपयोगसे सुकुमारी, धनवती और ऐशआराममें रहने वाली तथा गर्भवती स्त्रियोंकी सौन्दर्य वृद्धि होती है।
यह तैल ८० प्रकारके वातरोग, विशेषतः वातरक्त और सूतिकारोग, बालरोग, मर्माघात, अस्थि भग्न और क्षीणतामें अत्यन्त उपयोगी है। यह जीर्णश्वर, दाहयुक्त और शीतयुक्त ज्वर,विषमवर, शोष, अपस्मार और कुष्ठरोग नाशक तथा वन्ध्या स्त्री, रोगग्रस्त, खुजली रोगसे पीड़ित ,विशेषतः रुक्षदेह और श्वेत कुष्ठके रोगियोके लिए अन्यन्त हितकारक है। इसे सदैव व्यवहारमें लानेसे कान्ति,लावण्य, और पुष्टि की वृद्धि होती है। महर्षि आत्रेय निर्मित इस चन्दनादि तैलके उपयोगसे गलसे ऊपरके किसी रोगके सहसा आक्रमणका भय नहीं रहता और वृद्धावस्था नहीं आती।
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|
| Rasa | |
|---|---|
| Guna | |
| Veerya | |
| Vipaka | |
| Prabhava | |
| Anupanam | modal-content |
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | धन दारिद्र्य (dhana daridrya ) (poverty) | चन्दनादि तैलम् - 2 - Chandanadi Tailam - 2 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | वृ. नि. र.। वा. व्या., यो. चि. म. । तैला. | ||
| 2 | विग्रह/युद्ध निवारण (Vigraham/yuddha nivarana - War or quarrel prevention) ) | चन्दनादि तैलम् - 2 - Chandanadi Tailam - 2 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | वृ. नि. र.। वा. व्या., यो. चि. म. । तैला. | ||
| 3 | वातरोगम् /मरुत् रोगम् - Vata Rogam / Marut rogam - Disease spectrum of Movement diseases involving Musculoskeletal and Nervous System | चन्दनादि तैलम् - 2 - Chandanadi Tailam - 2 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | वृ. नि. र.। वा. व्या., यो. चि. म. । तैला. | ||
| 4 | वातरक्त (Vatarakta) | चन्दनादि तैलम् - 2 - Chandanadi Tailam - 2 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | वृ. नि. र.। वा. व्या., यो. चि. म. । तैला. | ||
| 5 | सूतिका रोगम् (Sutika Rogam - Puerperium diseases) | चन्दनादि तैलम् - 2 - Chandanadi Tailam - 2 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | वृ. नि. र.। वा. व्या., यो. चि. म. । तैला. | ||
| 6 | मर्मोपघातम्/मर्म परिपालन (Marmopaghata/Marma Paripalanam) | चन्दनादि तैलम् - 2 - Chandanadi Tailam - 2 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | वृ. नि. र.। वा. व्या., यो. चि. म. । तैला. | ||
| 7 | बालामयम् / बालरोगम् - Balamayam / Balarogam - Diseases of children | चन्दनादि तैलम् - 2 - Chandanadi Tailam - 2 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | वृ. नि. र.। वा. व्या., यो. चि. म. । तैला. | ||
| 8 | भग्नम् - Bhagnam - Disease spectrum with Bone Fractures and Ligament tears. | चन्दनादि तैलम् - 2 - Chandanadi Tailam - 2 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | वृ. नि. र.। वा. व्या., यो. चि. म. । तैला. | ||
| 9 | धातुक्षयम् - Dhatukshayam - Spectrum of diseases associated with Cachexia or loss of muscle mass | चन्दनादि तैलम् - 2 - Chandanadi Tailam - 2 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | वृ. नि. र.। वा. व्या., यो. चि. म. । तैला. | ||
| 10 | क्षय रोगम् / राजयक्ष्मा / शोषम् - Kshaya Rogam / Rajayakshma / Shosham - Disease spectrum with progressive emaciation or cachexia | चन्दनादि तैलम् - 2 - Chandanadi Tailam - 2 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | वृ. नि. र.। वा. व्या., यो. चि. म. । तैला. | ||
| 11 | जीर्ण ज्वरम् - Jirna jvaram - Spectrum of diseases with fever more than 12 days | चन्दनादि तैलम् - 2 - Chandanadi Tailam - 2 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | वृ. नि. र.। वा. व्या., यो. चि. म. । तैला. | ||
| 12 | दाहः - Daha - Burning parasthesia | चन्दनादि तैलम् - 2 - Chandanadi Tailam - 2 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | वृ. नि. र.। वा. व्या., यो. चि. म. । तैला. | ||
| 13 | उष्णाभिप्रायी ज्वरम् / शीतज्वरम् - Ushnabhiprayi Jvaram / Sheeta Jvaram - Fever with cold intolerance and desire to have hot things | चन्दनादि तैलम् - 2 - Chandanadi Tailam - 2 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | वृ. नि. र.। वा. व्या., यो. चि. म. । तैला. | ||
| 14 | शीताभिप्रायी ज्वरम् (Sheetabhiprayi Jvara, Disease spectrum with fever associated with heat intolerance and desire to have cold ) | चन्दनादि तैलम् - 2 - Chandanadi Tailam - 2 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | वृ. नि. र.। वा. व्या., यो. चि. म. । तैला. | ||
| 15 | विषम ज्वर - Vishama jvara - Disease spectrum with remittent fever | चन्दनादि तैलम् - 2 - Chandanadi Tailam - 2 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | वृ. नि. र.। वा. व्या., यो. चि. म. । तैला. | ||
| 16 | अपस्मार (Apasmara, seizure diseases with alte | चन्दनादि तैलम् - 2 - Chandanadi Tailam - 2 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | वृ. नि. र.। वा. व्या., यो. चि. म. । तैला. | ||
| 17 | कुष्ठम् - Kushtha | चन्दनादि तैलम् - 2 - Chandanadi Tailam - 2 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | वृ. नि. र.। वा. व्या., यो. चि. म. । तैला. | ||
| 18 | वन्ध्या - Vandhya - Female Infertility | चन्दनादि तैलम् - 2 - Chandanadi Tailam - 2 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | वृ. नि. र.। वा. व्या., यो. चि. म. । तैला. | ||
| 19 | अति कण्डू (Ati Kandu - untolerable Itching) | चन्दनादि तैलम् - 2 - Chandanadi Tailam - 2 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | वृ. नि. र.। वा. व्या., यो. चि. म. । तैला. | ||
| 20 | रूक्ष देह / रूक्ष चर्म / रौक्ष्यम् / अङ्गरूक्षता - Ruksha deha / Ruksha charma / Roukshya / Anga rukshata - Dry skin / Xerosis / Xeroderma | चन्दनादि तैलम् - 2 - Chandanadi Tailam - 2 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | वृ. नि. र.। वा. व्या., यो. चि. म. । तैला. | ||
| 21 | श्वित्रम्/किलास/श्वेत कुष्ठ (shvitram/kilasa/shveta kushtha , Disease spectrum with whitish discoloration of skin - Vitiligo, dermal leukodermatosis ) | चन्दनादि तैलम् - 2 - Chandanadi Tailam - 2 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | वृ. नि. र.। वा. व्या., यो. चि. म. । तैला. | ||
| 22 | कान्तिकारकम् / तेजस्करम् - Kantikarakam / Tejaskaram - Drug action which enhances Lusture and Glow | चन्दनादि तैलम् - 2 - Chandanadi Tailam - 2 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | वृ. नि. र.। वा. व्या., यो. चि. म. । तैला. | ||
| 23 | देहपुष्टिकरम् - Deha Pushtikaram - Pharmacological action which promotes overall growth of the body / Nutritive / Nourishing | चन्दनादि तैलम् - 2 - Chandanadi Tailam - 2 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | वृ. नि. र.। वा. व्या., यो. चि. म. । तैला. | ||
| 24 | जत्रूर्ध्व रोग (Jatrurdhva Roga, diseases of | चन्दनादि तैलम् - 2 - Chandanadi Tailam - 2 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | वृ. नि. र.। वा. व्या., यो. चि. म. । तैला. | ||
| 25 | रसायनम् - Rasayana - Drug action which prevents old age and prolongs life with proper nourishment to the body | चन्दनादि तैलम् - 2 - Chandanadi Tailam - 2 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | वृ. नि. र.। वा. व्या., यो. चि. म. । तैला. | ||
| 26 | त्वक् रसायनम् /त्वच्य (Tvak Rasayanam / Tvachya- Skin Tonic) | चन्दनादि तैलम् - 2 - Chandanadi Tailam - 2 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | वृ. नि. र.। वा. व्या., यो. चि. म. । तैला. | ||
| 27 | त्वक् गतवातम् (Tvak gatavatam) | चन्दनादि तैलम् - 2 - Chandanadi Tailam - 2 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | वृ. नि. र.। वा. व्या., यो. चि. म. । तैला. |
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment |
|---|