Brief Description
त्रिफला लक्ष्मणानन्ता समङ्गा सारिवा वचा| ब्राह्मी पाठा द्विबृहती द्विस्थिरा द्विपुनर्नवम्|
सहदेवा रवेर्वल्ली पयस्य गिरिकर्णिका| तोयकुम्भे पचेदेतत् पलांशं पादशेषितम्|
तेन कौन्तीवचाकुष्ठकृष्णासर्षपसैन्धवैः| नीरुक्सरूपवत्सायाः संयुक्तं पयसा च गोः|
पुष्ययोगे घृतप्रस्थं सहेमशकलं शृतम्| पानाभ्यञ्जनतो मेधास्मृत्यायुः पुष्टिबुद्धिदम्|
रक्षोघ्नं च विषघ्नं च सारस्वतमिदं घृतम्||५२||
त्रिफलादीनां गिरिकर्णिकान्तानां पलाशानां जलकुम्भे पादशेषिते क्वाथे कौन्त्यादिभिः सह घृतं नीरुक्त्वादिगुणयुक्तायाः गोः पयसा सह पुष्ययोगे प्रस्थसम्मितं घृतं पचेत्| सहेमशकलं तनुभिः सुवर्णखण्डैः सह| तद् घृतं पानादिना मेधादिदं रक्षोघ्नादिगुणञ्च| तच्च घृतं नाम्ना सारस्वतम्| लक्षमणा पुत्रजननी| अनन्ता दूर्वा| रवेर्वल्यादित्यवल्ली| पयस्या क्षीरिका| कुम्भः द्वादशाधिकपञ्चशतपलानि|| ५२||
क्वाथ-हरी, बहेड़ा, आमला, लक्ष्मणा, अनन्तमूल, लज्जालकी जड़, सारिवा, गिलोय, ब्राह्मी, पाठा, छोटी और बड़ी कटेली, शालपर्णी,
पृष्णपर्णी, सफेद और लाल पुनर्नवा, सहदेवी, क्षीर काकोली, काकोली और कोयल ५-५ तोले लेकर सबको एकत्र कूट कर ६४ सेर पानी में पकायें और १६ सेर रहने पर छान लें । कल्क-तगर, रेणुका, बच, कूठ, काली सरसों और सेंधा नमक; इनका समान भाग मिलित चूर्ण २० तोले ले कर पानीके साथ पीस लें। अपने ही समान वर्णके बछड़े वाली स्वस्थ गायके २ सेर धीमें उपरोक्त क्वाथ, कल्क और २ सेर दूध मिलाकर मन्दाग्नि पर पकायें। जब जलांश शुष्क हो जाय तो घीको छान लें और स्वर्ण कलशमें भर कर रख दें।
इसे पीने और इसकी मालिश करनेसे मेधा, स्मृति, आयु और पुष्टि की वृद्धि होती है । यह घृत राक्षसों और विषको भी नष्ट करता है।
(मात्रा-१ तोला । अनुपान-दूध )
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|
| Rasa | |
|---|---|
| Guna | |
| Veerya | |
| Vipaka | |
| Prabhava | |
| Anupanam | modal-content |
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | बाल मेध्य रसायनम् - Bala medhya Rasayanam - Drug action which promotes intellect and cognition in child | सारस्वत घृतम् - 1 (Saraswata Ghrutam - 1) | अ.हृ.उ.१/५२ | |||
| 2 | बाल वाक् प्रवर्तनम् (Bala Vak pravaratanam - Drug action which improves linguistic skills in child) | सारस्वत घृतम् - 1 (Saraswata Ghrutam - 1) | अ.हृ.उ.१/५२ | |||
| 3 | स्मृतिकरम् - Smrutikaram - Memory enhancer | सारस्वत घृतम् - 1 (Saraswata Ghrutam - 1) | अ.हृ.उ.१/५२ | |||
| 4 | आयुष्यम् - Ayushyam - Pharmacological action which increases Lifespan | सारस्वत घृतम् - 1 (Saraswata Ghrutam - 1) | अ.हृ.उ.१/५२ | |||
| 5 | बाल पौष्टिक (Bala poushtika, Child nourishmen | सारस्वत घृतम् - 1 (Saraswata Ghrutam - 1) | अ.हृ.उ.१/५२ | |||
| 6 | रक्षोघ्न (Rakshoghna) | सारस्वत घृतम् - 1 (Saraswata Ghrutam - 1) | अ.हृ.उ.१/५२ | |||
| 7 | बुद्धि वर्धनम् - Buddhi vardhanam - Pharmacological action which improves the sense of judgement and analysis | सारस्वत घृतम् - 1 (Saraswata Ghrutam - 1) | अ.हृ.उ.१/५२ | |||
| 8 | विष (Visha) | सारस्वत घृतम् - 1 (Saraswata Ghrutam - 1) | अ.हृ.उ.१/५२ |
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment |
|---|