Brief Description
प्रसारिणीशतं क्षुण्णं पचेत्तोयार्मणे शुभे । पादशेषे समं तैलं दधिदद्यात्सकाञ्जिकम् ।।
द्विगुणश्च पयो दत्वा कल्कान् द्विपलिकांस्तथा। चित्रकं पिप्पलीमूलं मधुकं सैन्धवं पलम् ।।
शतपुष्पा देवदारु रास्ना वारणपिप्पलीम् ।प्रसारण्याश्च मूलानि मांसी भल्लातकानि च ॥
पचेन्मृद्वग्निना तैलं वातश्लेष्मामयाञ्जयेत् । अशीतिं नरनारीस्थान् वातरोगान् व्यपोहति ॥
कुब्जस्तिमिरपङ्गुत्वं गृध्रसीखुडकादितम् । हनुपृष्ठशिरोग्रीवास्तम्भं चाशु नियच्छति ॥
६। सेर गन्ध प्रसारणी (खीप) को कुचलकर ३२ सेर पानीमें पकायें और चौथा भाग शेष रहने पर छान लें। फिर इस क्वाथ और दही १२।। सेर, कांजी १२।। सेर, दूध २५ सेर तथा निम्नलिखित कल्कके साथ मन्दाग्नि पर १२।। सेर तेल पकावें।
कल्क द्रव्य-चीता, पीपलामूल, मुन्हैठी,सेंधानमक, खरैटी, सोया, देवदारु, रास्ना, गजपीपल, गन्धप्रसारणीकी जड़, जटामांसी और मिलावा । प्रत्येक १०-१० तोला।
यह तेल बातज और कफजरोग नाशक है एवं ८० प्रकारके वायुरोग, कुबडापन, तिमिर, लूलापन, गृध्रसी, खुडक, अर्दित, हनुपृष्ठ शिर और ग्रीवास्तम्भ (जकड़ जाना) आदि रोगों का नाश करता है।
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|
| Rasa | |
|---|---|
| Guna | |
| Veerya | |
| Vipaka | |
| Prabhava | |
| Anupanam | modal-content |
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | वातरोगम् /मरुत् रोगम् - Vata Rogam / Marut rogam - Disease spectrum of Movement diseases involving Musculoskeletal and Nervous System | कुब्जप्रसारिणी तैलम् (Kubja prasarini Tailam) | भै. र.। वातव्याधि | |||
| 2 | कुब्जता / कौब्ज्यता - Kubjata / koubjyata - Spectrum of diseases with kyphosis , altered articulations of vertebral column joints | कुब्जप्रसारिणी तैलम् (Kubja prasarini Tailam) | भै. र.। वातव्याधि | |||
| 3 | गृध्रसी - Grudhrasi - Spectrum of diseases with radiating pain from low back towards lower limb | कुब्जप्रसारिणी तैलम् (Kubja prasarini Tailam) | भै. र.। वातव्याधि | |||
| 4 | पङ्गु (Pangu, Disease spectrum with paralysis of lower limbs, - Quada equina syndrome, spinal cord compression , Motor neuron disease, Guillian barre syndrome, Peripheral neuropathies) | कुब्जप्रसारिणी तैलम् (Kubja prasarini Tailam) | भै. र.। वातव्याधि | |||
| 5 | वातरक्त (Vatarakta) | कुब्जप्रसारिणी तैलम् (Kubja prasarini Tailam) | भै. र.। वातव्याधि | |||
| 6 | अर्दितम् - Arditam - Disease spectrum with Facial paralysis, Bells palsy, Transient ischemic attack, Hemi Paresis | कुब्जप्रसारिणी तैलम् (Kubja prasarini Tailam) | भै. र.। वातव्याधि | |||
| 7 | तिमिरम् (Timiram, Disease spectrum with partial loss of vision ) | कुब्जप्रसारिणी तैलम् (Kubja prasarini Tailam) | भै. र.। वातव्याधि | |||
| 8 | हनुग्रह/हनुस्तम्भम् - Hanugraha - Diseases spectrum with stiffness at Temporomandibular (TMJ) joint | कुब्जप्रसारिणी तैलम् (Kubja prasarini Tailam) | भै. र.। वातव्याधि | |||
| 9 | पृष्ठग्रह - Prushtha Graha - Immobility or Stiffness of the back | कुब्जप्रसारिणी तैलम् (Kubja prasarini Tailam) | भै. र.। वातव्याधि | |||
| 10 | मन्यास्तम्भम् / मन्याग्रहम् - Manyastambham / Manyagraham - Disease spectrum with wry neck, Torticollis | कुब्जप्रसारिणी तैलम् (Kubja prasarini Tailam) | भै. र.। वातव्याधि | |||
| 11 | शिरः स्तम्भ (Shirastambha, Head Stiffness) | कुब्जप्रसारिणी तैलम् (Kubja prasarini Tailam) | भै. र.। वातव्याधि |
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment |
|---|