Brief Description
सहस्रयोगम् / लेह प्रकरणम्
दशमूल बलैरण्ड भार्ङ्गी तामलकी वृषा ः । रास्ना चव्याश्मभिद्दारु सैरीकग्रन्थिकाग्निभिः ॥
शृङ्गी फलत्रिकालोह शठी कूलक पौष्करैः । तुलैरेभिर्जलद्रोणे साधयेत् सुसमाहितः ॥
पादावशेषिते तस्मिन् अर्धं गुड तुलां पचेत् । दर्वी प्रलेपता ज्ञाते चूर्णान्येतानि निक्षिपेत् ॥
चातुर्जात घनव्योष जीरकद्वय दीप्यकम् । धान्यकं चाक्ष युग्मानि तत्तुल्या सितशर्करा ॥
शीते तस्मिन् प्रदातव्यं गुडपादांशिकं मधु । प्रलिहेत् प्रातरुत्थाय शुद्धकायः सुयन्त्रितः ॥
कास श्वास प्रतिश्यायमरोचक गलग्रहम् । वातरोगानशेषांश्च यक्ष्मगुल्मं च नाशयेत् ॥
लेहोयं दशमूलाख्यो निमिना परिनिर्मितः ॥
Dashamula Rasayana leha is prepared accordingly and used for listed diseases.
दशमूल रसायनम् - Dashamula Rasayanam |
||||
| Kashayam should be prepared. Jaggary is added to Kashaya and boiled to get Lehapaaka. Then Prakshepaka Dravya churna added and after cooling down Honey should be added | ||||
| Sankrith Name | Scientific name | Hindi Name | English Name | Quantity |
| कषाय द्रव्य / Drugs for Decoction - Water redced to 64 Parts | ||||
| बिल्व मूलम् - Bilva Mulam | Aegle marmelos | बेल कि जड - Bel ki Jad | Bael tree / Bengal Quince - Roots | 1 |
| अग्निमन्थ मूलम् -1 - Agnimantha Mulam -1 | Clerodendrum phlomidis | अरणी/अगेथू -1 के जड - Arani / Agethu -1 ke Jad | Sage glory Bower plant - Roots | 1 |
| श्योनाक / टुण्टुक मूलम् - Shyonaka / Tuntuka Mulam | Oroxylum indicum | सोनापाठा की जड - Sonapatha ki jad | Indian Trumpet Flower - Roots | 1 |
| काश्मर्य मूलम् - Kashmarya Mulam | Gmelina arborea | काश्मर्य की जड - Kashmarya ki Jad | Candahar tree / White Teak - Roots | 1 |
| पाटल मूलम् - Patala Mulam | Stereospermum personatum | पारल / पारोली की जड - Paral / Paroli ki Jad | Trumpet Flower, Yellow Snake tree - Roots | 1 |
| शालपर्णी पञ्चाङ्गम् - Shaalaparni Ki Panchangam | Desmodium gangeticum | सरिवान की पंचांगम् - Sarivan ki Panchang | Desmodium - Whole Plant Cuttings | 1 |
| पृष्णपर्णी पञ्चाङ्गम् - Prushnaparni Panchangam | Uraria picta | पिठवन / दब्र पंचांग - Pithavana / dabra Panchang | Dabra - Whole Plant Cuttings | 1 |
| बृहती मूलम् - 1 - Bruhati Mulam -1 | Solanum indicum/Solanum ferox/Solanum aculeatissimum/Solanum albicaule/ | बडी कटैरी की जड - Badhi Katairi ki Jad | Poison Berry - Roots | 1 |
| कण्ठकारी पञ्चाङ्गम् - Kanthakari Panchangam | Solanum surattense / Solanum Xanthocarpum/Solanum aculeatissimum/ | छोटी कटेरी / भटकटैया की पञ्चाङ्ग - Choti Kateri / Bhatkataiyya ki Panchang | Wild Eggplant, Yellow Berried Nightshade - Whole Plant Cuttings | 1 |
| गोक्षुर पञ्चाङ्गम् - Gokshura Panchang | Tribulus Terrestris | गोखुरू पंचांग - Gokhuru Panchang | Land Caltrops, Puncture Vine - Whole plant | 1 |
| बला पञ्चाङ्गम् - Bala Panchangam | Sida cordifolia | खैरटी / बरियार की पंचांग - Khairati / Bariyaar ki Panchang | Country Mallow - Whole Plant Cuttings | 1 |
| श्वेत एरण्ड पञ्चाङ्गम् - Shveta Eranda Panchangam | Ricinus communis | सफ़ेद् एरण्डी की पंचांग - Safed Erandi Panchang | Castor - White Variant - Whole Plant Cuttings | 1 |
| भार्ङ्गी मूलम् - 1 - Bharangi Mulam - 1 | Clerodendrum serratum | भारंगी मूल -1 - Bharangi Mula - 1 | Blue-flowered Glory tree,Beetle Killer - Roots | 1 |
| भूम्यामलकी / तामलकी पञ्चाङ्गम् - Bhumyamalki / Tamalaki Panchangam | Phyllanthus amarus / Phyllanthus fraternus | भूयि आम्ला पंचांग - Bhuyi Amla Panchang | Carry Me Seed / Black catnip / Child pick-a-back / Gale of wind / Gulf leaf flower / Hurricane weed / Shatterstone / Stone breaker - Whole Dried Plant | 1 |
| वासा पञ्चाङ्गम् - Vasa Pachanga.m | Adhatoda vasica | अडूल्सा की पंचांग - Adulsa Ki Panchang | Malabar Nut, Vasaca - Whole Plant Cuttings | 1 |
| कुलाञ्जनम् / रास्ना मूलम् / मलय वचा - 2 - मूलम् - Kulanjanam / Rasna Mulam / Malayavacha - 2 - Mulam | Alpinia officinarum | छोटी कुलाञ्जन की जड - Choti Kulanjan Ki Jad | Lesser Galangal, Alpinia, Catarrh Root, Chinese Ginger - Roots | 1 |
| चव्य काण्डकाष्ठम् - Chavya Kandakashtham | Piper chaba | चबा काण्डभाग - Chaba Kandabhaga | Java Long Pepper - Stem Cuttings | 1 |
| पाषाणभेदम् मूलम् - 5 / रास्नामूलम् - 2 - Pashanabheda Mulam - 5 / Rasnamulam - 2 | Bergenia ligulata | पाखानभेद की जड - Pakhanvedh ki Jad | Stone flower / Stone breaker Roots | 1 |
| देवदारु काष्ठ - Devadaru Kashtham | Cedrus deodara | देवदार लकडी - Devadar Lakdi | Himalayan Cedar, Deodar - Logs | 1 |
| पीत सहचर पञ्चाङ्गम् - Pita Sahachara Panchangam | Barleria prionitis | पियाबसा / वज्रदन्ती पंचांग - Piyabasa / Vajradanti Panchang | Common Yellow Nail Dye Plant - Whole Plant Cuttings | 1 |
| मुस्ता कन्दम् - Musta Kandam | Cyperus rotundus | नागरमोथा की जड - Musta ki Jad | Nut Grass - Tubers | 1 |
| रक्त चित्रक मूलम् - Rakta Chitraka Mualm | Plumbago indica / Plumbago zeylanica | रक्त / श्वेत चित्रक की जड - Rakta / Rakta / Shveta Chitraka Ki Jad | Ceylon Leadwort, Leadwort - Roots | 1 |
| कर्कटशृङ्गी - 1 - Karkata Shrungi - 1 | Pistacia integerrima | काक्रसिंगी / ककर - Kakrasingi / Kakar | Kakkar | 1 |
| हरीतकी फल त्वक् - Haritaki Phala Tvak | Terminalia chebula | हरड फल छिल्का - Haradphala Chilka | Chebulic Myrobalan, Black Myrobalan - Dried Fruit rind | 1 |
| विभीतकी फलत्वक् - Vibhitaki Phala tvak | Terminalia bellirica | बेहेडा फल छिल्का - Beheda Phala Chilkaa | Belleric Myrobalan,Bastard Myrobalan - Dried Fruit rind | 1 |
| आमलकी फलत्वक् - Amalaki phala tvak | Emblica officinalis | आंवला का छिल्का - Avla Chilka | Emblic, Indian gooseberry - Dried Fruit Rind | 1 |
| अगरु काण्डसारम् सुगन्धित - Agaru Saara Sugandha | Aquilaria agallocha | अगर/ औध की काण्डसार सुगन्धित - Agar / Oudh Ki Kandasaar Sugandhit | Aloewood, Eaglewood, Agarwood - Heart wood with perfume | 1 |
| शटी मूलम् - Shati Mulam | Hedychium spicatum | कपूरकचरी / वनहल्दी की जड - Kapoor Kachri / Van Haldi Ki Jad | Spiked Ginger Lily - Roots | 1 |
| पटोल पञ्चाङ्गम् - Patola Panchangam | Trichosanthes dioica | पटोल पंचांग - Patola Panchang | Patol / Pointed Gourd - Whole plant Cuttings | 1 |
| पुष्कर मूलम् - Pushkara Mualam | Inula racemosa | पुष्करमूल - Pushkara Mul | Indian Elecampane - Roots | 1 |
| जलम् - Jalam | H2O | पानी - Pani | Water | 256 |
| गुडम् - Gudam | Saccharum officinarum | गुड - Guda | Jaggery | 50 |
| 6.Prakshepaka Dravya | ||||
| त्वक् - 1 - Tvak - 1 | Cinnamomum zeylanicum. | दाल्चिनि की छाल - Dalchinni ki Chaal | Ceylon Cinnamon- Bark | 0.5 |
| तमाल पत्रम् - Tamala Patram | Cinnamomum tamala/Cinnamomum zeylanicum | तेजपात - Tejapat | Indian Cassia leaves, Lignea Leaves | 0.5 |
| एला - Ela | Elettaria cardamomum | इलायची - Elaichi | Lesser Cardamom - Whole Dried Fruir | 0.5 |
| नागपुष्प केसरम् - Nagapushpam Kesaram | Mesua ferrea | नागकेसर की केसर - Nagakesar ki Kesar | Iron-wood / Mesu - Stamens | 0.5 |
| मुस्ता कन्दम् - Musta Kandam | Cyperus rotundus | नागरमोथा की जड - Musta ki Jad | Nut Grass - Tubers | 0.5 |
| नागर / शुण्ठी मूलम् - Nagara / Shunthi Mulam | Zingiber officinale | सोंठ - Sonth | Ginger - Dry Tubers | 0.5 |
| पिप्पली / मागधी / उपकुल्या / कणा / कृष्णा फलम् - Pippali / Magadhi / Upakulya/ Kana / Krushna Phalam | Piper longum | बढी पिप्पली - Badhi Pippali | Indian Long Pepper / Joborandi - Dried Fruit | 0.5 |
| मरिच / ऊषण बीजम् - Maricha / Ushana Beejam | Piper nigrum | कालामिर्च के बीज - Kalamirch ke Beej | Black Pepper - Dried Fruit | 0.5 |
| जीरक / अजाजी / श्वेत जीरकम् बीजम् - Jeeraka / Ajaji Beejam | Cuminum cyminum | जीरा की बीज - Jeera Ki Beej | Cumin - Seeds | 0.5 |
| कृष्ण जीरकम् - 1 / पृथ्वीका / सुषवी / उपकुञ्चिका बीजम् - Krishna Jeerakam - 1 / Pruthveeka / Sushavi / Upakunchika Beejam | Nigella sativa | कलौंजी / कमाज़रूस की बीज - Kalounji / Kamaazaruus seeds | Black Cumin, Small Fennel - Seeds | 0.5 |
| अजमोदा / दीप्यक - 1 बीजम् - Ajamoda / Deepyaka -1 Beejam | Trachyspermum roxburghianum |
अजमॊद की बीज - Ajmod ki Beej | Wild Celery - Seeds | 0.5 |
| धान्यकबीजम् - Dhanyaka Beejam | Coriandrum sativum | धनिया की बीज - Dhaniya beej | Coriander - Seeds | 0.5 |
| खण्डशर्करा / मत्स्याण्डिका - Khandasharkara / Matsyandika | - | मिश्री - Mishri | Rock Sugar | 6 |
| मधु - Madhu | शहद - Shahd | Honey |
12.5 |
|
| Samskruta Name | Description |
| कासम् - Kasam | Disease Spectrum with Cough |
| श्वासम् - Shwasam | Disease Spectrum with difficulty breathing |
| प्रतिश्यायम् - Pratishyayam | Diseases with excessive nasal secretions, nasal obstruction, Headache, voice changes and features of upper respiratory Infections |
| अरुचि - Aruchi | Disease spectrum with loss of taste |
| गलग्रहम् - Galagraham | Disease spectrum with difficulty to carry out normal functions of larynx and pharynx like respiration, swallowing |
| वातरोगम् - Vatarogam | Disease spectrum of Movement diseases involving Musculoskeletal and Nervous System |
| क्षय रोगम् / राजयक्ष्मा - Kshaya Rogam / Rajayakshma | Disease spectrum with progressive emaciation or cachexia |
| गुल्मम् - Gulmam | Disease spectrum with Swellings / Tumour / Cysts in trunk of Human body |
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|
| Rasa | |
|---|---|
| Guna | |
| Veerya | |
| Vipaka | |
| Prabhava | |
| Anupanam | modal-content |
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | श्वासम् - Shvasam - Disease Spectrum with difficulty breathing | दशमूल रसायनम् - Dashamula Rasayanam | सहस्रयोगम् / लेह प्रकरणम् | |||
| 2 | प्रतिश्यायम् (Pratishyaya, Diseases spectrum with various nasal discharge, nasal obstruction, sneezing, headache, pain and itching in the nose, throat, loss of voice, fever, loss of taste, emaciation - All types of Rhinitis, Sinusitis, Upper respiratory tr | दशमूल रसायनम् - Dashamula Rasayanam | सहस्रयोगम् / लेह प्रकरणम् | |||
| 3 | अरुचि / अरसज्ञता / अरोचकम् - Aruchi / Arasajnata / Arochakam - Hypogeusia / Loss of taste / Anorexia | दशमूल रसायनम् - Dashamula Rasayanam | सहस्रयोगम् / लेह प्रकरणम् | |||
| 4 | गलग्रह - Galagrah - Disease spectrum with difficulty to carry out normal functions of larynx and pharynx like respiration, swallowing | दशमूल रसायनम् - Dashamula Rasayanam | सहस्रयोगम् / लेह प्रकरणम् | |||
| 5 | वातरोगम् /मरुत् रोगम् - Vata Rogam / Marut rogam - Disease spectrum of Movement diseases involving Musculoskeletal and Nervous System | दशमूल रसायनम् - Dashamula Rasayanam | सहस्रयोगम् / लेह प्रकरणम् | |||
| 6 | क्षय रोगम् / राजयक्ष्मा / शोषम् - Kshaya Rogam / Rajayakshma / Shosham - Disease spectrum with progressive emaciation or cachexia | दशमूल रसायनम् - Dashamula Rasayanam | सहस्रयोगम् / लेह प्रकरणम् | |||
| 7 | गुल्म रोगम् - Gulma Rogam - Disease spectrum with various Abdominal swellings / tumours/ Cysts | दशमूल रसायनम् - Dashamula Rasayanam | सहस्रयोगम् / लेह प्रकरणम् | |||
| 8 | कासः - Kasa - Disease spectrum with Cough | दशमूल रसायनम् - Dashamula Rasayanam | सहस्रयोगम् / लेह प्रकरणम् |
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment |
|---|