Brief Description
सुश्रुतसंहिता - सूत्रस्थानम् - ३८. द्रव्यसंग्रहणीयाध्यायः
अष्टाङ्गसङ्ग्रहः - सूत्रस्थानम् - १६. विविधद्रव्यगणसङ्ग्रहः
पिप्पली पिप्पलीमूल चव्य चित्रक शृङ्गवेर मरिच हस्तिपिप्पली हरेणुकैलाजमोजेन्द्रयव पाठा जीरक सर्षप महानिम्ब फल्गु हिङ्गु भार्ङ्गी वचा मुस्ता मधुरसातिविषा विडङ्गानि कटुरोहिणी चेति|
पिप्पल्यादिः कफहरः प्रतिश्यायानिलारुचीः|निहन्याद् दीपनो गुल्मशूलघ्नश्चामपाचनः||२५||
निबन्धसङ्ग्रह व्याख्या (डल्हण कृत)
पिप्पलीत्यादि| चव्यं हस्तिपिप्पलीमूलं स्वनामख्यातं; शृङ्गवेरं शुण्ठी; हस्तिपिप्पली गजपिप्पली; अजमोदा स्वनामख्याता, अन्ये यवानिकामाहुः; महानिम्बफलमिति महानिम्बो द्रेक्का पर्वतनिम्ब इति लोके; मधुरसा मूर्वा| आमपाचन इति आमलक्षणं यथा- जठरानलदौर्बल्यादविपक्वस्तु यो रसः| स आमसञ्ज्ञको देहे सर्वदोषप्रकोपकः- इति| शेषं प्रसिद्धम्||२२-२३||
अष्टाङ्गनिघण्टु - ३. पिप्पल्यादिगण
कृष्णाग्रन्थिककाकमाचिचविकाविश्वौषधाजाजिभिः पाठारामठरेणुकागजकणासिद्धार्थचित्रोषणैः |
स्पृक्का जात्यजमोदहिङ्गुत्रुटिभिः भार्ङ्गीविलङ्गान्वितैः एभिर्विंशतिभिः कफामयहरः कृष्णादिकोऽयं गणः ||३०||
पिप्पली मागधी कृष्णा वैदेही चपला कणा | उपकुल्या कौलनामा शौण्डी स्यात्तीक्ष्णतण्डुला ||३१||
काकमाची गुच्छफला स्वर्या मरिचिकाफला | काकोली चविका चव्यं ग्रन्थिला कोलवल्लिका ||३२||
शुण्ठी महौषधं विश्वं नागरं विश्वभेषजम् | अजाजी जीरकं माता मेध्यं स्यादौत्तरापथम् ||३३||
कृष्णजीरेति काकोली कालिकोद्गारशोधनी | जीरणा कारभी योनिशूलघ्नी चोपकुञ्चिका ||३४||
मालवी त्रिशिरा पाठा प्राचीना वृत्तपर्णिका | अम्बष्ठा स्थापनी वीरा बोधकी च कुचेलिका ||३५||
जन्तुघ्नं जरणं हिङ्गु भूतघ्नं बस्तिसिंहकः | कपिला रेणुका कौन्ती राजपुत्री हरेणुका ||३६||
श्रेयसी स्याद् गजकणाकृत्रिमाचविकाफला | आसुरी सर्षपो राजी नासासंवेदनः कटुः ||३७||
सिद्धार्थको भूतनाशो रक्षोघ्नः श्वेतसर्षपः | तिला कट्वी मत्स्यपित्ता कटुका शकुलादनी ||३८||
वल्लीजं यवनेष्टं स्यान्मरिचं तीक्ष्णमूषणम् | स्पृक्का स्पृक् ब्राह्मणी देवी पिशुना च लता सती ||३९||
जातीफलं मज्जसारं जातीमदनशौण्डिकौ | अजमोदा खराह्वा च बस्तमोदा च मर्कटी ||४०||
एला तु द्राविडी तुत्था सूक्ष्मैला बहुला त्रुटिः | भार्ङ्गी गर्दभशाकं च पद्मा ब्राह्मणयष्टिका ||४१||
Bellow listed drugs are used for the cure of enlisted diseases.
| Sankrith Name | Latin Name | Hindi Name | English Name |
| पिप्पली / मागधी / उपकुल्या / कणा / कृष्णा फलम् - Pippali / Magadhi / Upakulya/ Kana / Krushna Phalam | Piper longum | बढी पिप्पली - Badhi Pippali | Indian Long Pepper / Joborandi - Dried Fruit |
| पिप्पली मूलम् - Pippali Mulam | Piper longum | पिप्ला मूल - Pipla Mul | Indian Long Pepper / Joborandi - Stem and Root Cuttings |
| चव्य काण्डकाष्ठम् - Chavya Kandakashtham | Piper chaba | चबा काण्डभाग - Chaba Kandabhaga | Java Long Pepper - Stem Cuttings |
| रक्त चित्रक मूलम् - Rakta Chitraka Mualm | Plumbago indica / Plumbago zeylanica | रक्त / श्वेत चित्रक की जड - Rakta / Rakta / Shveta Chitraka Ki Jad | Ceylon Leadwort, Leadwort - Roots |
| नागर / शुण्ठी मूलम् - Nagara / Shunthi Mulam | Zingiber officinale | सोंठ - Sonth | Ginger - Dry Tubers |
| मरिच / ऊषण बीजम् - Maricha / Ushana Beejam | Piper nigrum | कालामिर्च के बीज - Kalamirch ke Beej | Black Pepper - Dried Fruit |
| गजपिप्पली / हस्तिपिप्पली फलम् - 1 - Gajapippali / Hastipippali Phalm - 1 | Piper chaba | गजपिप्पली - Gajapippali | ha |
| गजपिप्पली / हस्तिपिप्पली फलम् - 2 - Gajapippali / Hastipippali Phalm - 2 | Scindapsus officinalis | गजपिप्पली - Gajapippali | Indian Long Pepper - Fruit |
| हरेणुका / रेणुका बीजम् - Harenuka / Renuka Beejam | Vitex agnus-castus / Vitex Species | संभालू की बीज - Sambalu ki Beej | Monk’s Pepper-tree, Hemp tree - Seeds |
| एला - Ela | Elettaria cardamomum | इलायची - Elaichi | Lesser Cardamom - Whole Dried Fruir |
| अजमोदा / दीप्यक - 1 बीजम् - Ajamoda / Deepyaka -1 Beejam | Trachyspermum roxburghianum |
अजमॊद की बीज - Ajmod ki Beej | Wild Celery - Seeds |
| इन्द्रयव - Indrayava | Holarrhena antidysenterica | इन्द्रजव - कडवा - Indrajav Kadva | Easter tree, Ivory tree, Tellicherry Bark - Seeds |
| पाठा मूलम् - Patha Mulam | Cissampelos pareira | पाठा की जड - Patha Ki Jad | Velvet-Leaf Pareira / Pareira Brava - Root |
| जीरक / अजाजी / श्वेत जीरकम् बीजम् - Jeeraka / Ajaji Beejam | Cuminum cyminum | जीरा की बीज - Jeera Ki Beej | Cumin - Seeds |
| कृष्ण सर्षप बीजम् - Krishna Sarshapa Beejam | Brassica campestris | सरसो - Saraso | Field Mustard, Turnip Rape - Seeds |
| श्वेत सर्षप बीजम् - Shveta Sarshapa Beejam | Brassica alba | सफ़ेद् सरसो - Safed Saraso | White Mustard - Seeds |
| महानिम्ब / द्रेक्का / राजनिम्ब / कैटर्य बीजम् - Mahanimba / Drekka / Rajanimba / Kaitarya Beejam | Melia azedarach | बकायन के बीज - Bakayan ke Beej | Persian Lilac, Pride of India - Seeds |
| हिङ्गु / रामठ - निर्यासम् - Hingu / Ramatha Niryasam | Ferula foetida / F. assafoetida | हींग - Heeng | Asafoetida - Resin |
| भार्ङ्गी मूलम् - 1 - Bharangi Mulam - 1 | Clerodendrum serratum | भारंगी मूल -1 - Bharangi Mula - 1 | Blue-flowered Glory tree,Beetle Killer - Roots |
| भार्ङ्गी मूलम् - 2 - Bharangi Mulam - 2 | Premna herbacea | भारंगी मूल -2 - Bharangi Mula - 2 | Kairali Bharangi - Roots |
| मुर्वा / श्वेता त्रिवृत् मूलम् - Murva / Shveta Trivrutv Mulam | Marsdenia tenacissima | सफेद निशोत् की जड | White Turpeth /Rajmahal Hemp, Devil's Tongue, Bush Banana - Roots |
| मुर्वा - 2 / सुपर्णिका / मधुमालती / स्वर्ण जीवन्ती पञ्चाङ्गम् - Murva - 2 / Suparnika / Madhumalati Panchangam | Dregea volubilis / | नखचिक्कनी - 2 / मुर्ड बेल / अकड बेल पंचांग - Nakhachikkani - 2 / Murd Bela / Akadabela Panchang | Sneeze Wort / Cotton milk plant / Green milkweed climber / Green wax flower / Sneezing silk - Whole plant Cuttings |
| मुर्वा - 3 काण्डकाष्ठम् / Murva - 3 Kandakashtham | Chonemorpha macrophylla | मुर्वा - 3 पंचांग - Murva - 3 Panchang | Wood Vine / frangipani vine - Whole Plant Cuttings |
| मुर्वा - 4 / नागदमनि / नागदमन पञ्चाङ्गम् - Murva - 4 / Nagadamana / Nagadamani Panchangam | Sansevieria roxburghiana / Sansevieria hyacinthoides | मुर्वा - 4 पंचांग - Murva - 4 Panchang | Indian / Ceylon Bowstring Hemp - Whole Plant Cuttings |
| अतिविषा मूलम् - Ativisha Mualm | Aconitum heterophyllum | अतीस मूल - Atees Mul | Atis - Root |
| वचा मूलम् - Vacha Mulam | Acorus calamus | बच की जड - Bach ki Jad | Sweet flag - Roots |
| विडङ्ग फलम् - Vidanaga Phalam | Embelia ribes | बावोबरंग / बायुविडंग के फल - Baobarang / Bayuvidanga ke Phal | Embelia - Fruits |
| कटुरोहिणी मूलम् - Katukarohini Mulam | Picrorhiza kurroa | कुट्की की जड - Kutki ki Jad | Picrorhiza - Roots |
| फल्गु / राजोदुम्बर त्वक् - Phalgu / Rajodumbara Tvak | Ficus carica | अंजीर की छाल - Anjeer ki Chaal | Common Fig - Bark |
| मुस्ता कन्दम् - Musta Kandam | Cyperus rotundus | नागरमोथा की जड - Musta ki Jad | Nut Grass - Tubers |
| फल्गु / राजोदुम्बर फलम् - Phalgu / Rajodumbara Phalam | Ficus carica | अंजीर की फल - Anjeer ki Phal | Common Fig - Dried fruit |
| Samskruta Name | Description |
| कफज रोगम् - Kaphaja Rogam | Diseases of Kafa - Disease spectrum with altered bodily secretions, decreased BMR, obstructive nature, altered metabolism, |
| प्रतिश्यायम् - Pratishyayam | Diseases with excessive nasal secretions, Nasal obstruction, Headache, voice changes and features of upper respiratory Infections |
| वातरोगम् - Vatarogam | Disease spectrum of Movement diseases involving Musculoskeletal and Nervous System |
| अरुचि - Aruchi | Disease spectrum with loss of taste |
| दीपनम् - Deepanam | Pharmacological action which increases appetite and digestive process |
| गुल्मम् - Gulmam | Disease spectrum with Swellings / Tumour / Cysts in trunk of human body |
| शूलम् - Shulam | Disease spectrum with Pain dominance symptom |
| मलपाचन / पाचन - Malapachana / Pachana | Pharmacological action which 1.catalyses digestion of food and formation of excreta 2. Increases metabolic rate and formation of metabolic waste Products |
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|
| Rasa | |
|---|---|
| Guna | |
| Veerya | |
| Vipaka | |
| Prabhava | |
| Anupanam | modal-content |
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | प्रतिश्यायम् (Pratishyaya, Diseases spectrum with various nasal discharge, nasal obstruction, sneezing, headache, pain and itching in the nose, throat, loss of voice, fever, loss of taste, emaciation - All types of Rhinitis, Sinusitis, Upper respiratory tr | पिप्पल्यादि गणम् - Pippalyadi Ganam | बहुरूपम् - Bahurupam - Various Forms | सु.सं.सू. ३८/२२-२३, अ.सं.सू.१६ /२५ | ||
| 2 | कफज व्याधि (Diseases associated with Kapha) | पिप्पल्यादि गणम् - Pippalyadi Ganam | बहुरूपम् - Bahurupam - Various Forms | सु.सं.सू. ३८/२२-२३, अ.सं.सू.१६ /२५ | ||
| 3 | वातरोगम् /मरुत् रोगम् - Vata Rogam / Marut rogam - Disease spectrum of Movement diseases involving Musculoskeletal and Nervous System | पिप्पल्यादि गणम् - Pippalyadi Ganam | बहुरूपम् - Bahurupam - Various Forms | सु.सं.सू. ३८/२२-२३, अ.सं.सू.१६ /२५ | ||
| 4 | अरुचि / अरसज्ञता / अरोचकम् - Aruchi / Arasajnata / Arochakam - Hypogeusia / Loss of taste / Anorexia | पिप्पल्यादि गणम् - Pippalyadi Ganam | बहुरूपम् - Bahurupam - Various Forms | सु.सं.सू. ३८/२२-२३, अ.सं.सू.१६ /२५ | ||
| 5 | दीपनम् - Deepanam - Eupeptic / Appetizer / stomachic / Metabolic rate accelerator | पिप्पल्यादि गणम् - Pippalyadi Ganam | बहुरूपम् - Bahurupam - Various Forms | सु.सं.सू. ३८/२२-२३, अ.सं.सू.१६ /२५ | ||
| 6 | गुल्म रोगम् - Gulma Rogam - Disease spectrum with various Abdominal swellings / tumours/ Cysts | पिप्पल्यादि गणम् - Pippalyadi Ganam | बहुरूपम् - Bahurupam - Various Forms | सु.सं.सू. ३८/२२-२३, अ.सं.सू.१६ /२५ | ||
| 7 | शूल (Shula) | पिप्पल्यादि गणम् - Pippalyadi Ganam | बहुरूपम् - Bahurupam - Various Forms | सु.सं.सू. ३८/२२-२३, अ.सं.सू.१६ /२५ | ||
| 8 | पाचन / आमपाचनम् - Pachanam / Amapachanam) | पिप्पल्यादि गणम् - Pippalyadi Ganam | बहुरूपम् - Bahurupam - Various Forms | सु.सं.सू. ३८/२२-२३, अ.सं.सू.१६ /२५ |
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment |
|---|