Brief Description
सुश्रुतसंहिता - सूत्रस्थानम् - ३८. द्रव्यसंग्रहणीयाध्यायः
सारिवामधुकचन्दनकुचन्दनपद्मककाश्मरीफलमधूकपुष्पाण्युशीरं चेति ||३९||
सारिवादिः पिपासाघ्नो रक्तपित्तहरो गणः | पित्तज्वरप्रशमनो विशेषाद्दाहनाशनः ||४०||
निबन्धसङ्ग्रह व्याख्या (डल्हण कृत)
सारिवेत्यादि| चन्दनं रक्तचन्दनम्; अन्ये पद्ममिति पठन्ति, तत्र पद्मं पद्मपुष्पम्| शेषं सुबोधम्||३९-४०||
अ.हृ.सू.१५/११, अ.सं.सू.१६/३
सारिवोशीरकाश्मर्यमधूकशिशिरद्वयम् | यष्टी परूषकं हन्ति दाहपित्तास्रतृड्ज्वरान्||११||
सर्वाङ्गसुन्दरी व्याख्या
सारिवा-कृष्णवल्ली| उशीरं-वीरतरु (रम्)| काश्मर्यः-सर्वतोभद्रा| मधूको-गुडपुष्पकः| शिशिरद्वयं-एकं सितचन्दनं मलयजसंज्ञमन्यद्रक्तचन्दनसंज्ञम्| यष्टी-क्लीतकसंज्ञम्| परूषकं-मृदुफलम्| सारिवादिरयं दाहादीन् हन्ति|
आयुर्वेदरसायनम् व्याख्या
सारिवादिगणमाह-सारिवेति| शिशिरद्वयं श्वेतपीतचन्दने|
| संस्कृतम् | Scientific Name | हिंदी | English |
| कृष्ण सारिवा | Hemidesmus indicus | सारिबा | Indian Sarsaparilla |
| श्वेत सारिवा | Decalepis hamiltonii | सारिबा | Indian Sarsaparilla |
| उशीर | Vetiveria zizaniodes | खस | Vetiver, Khas |
| काश्मर्य | Gmelina arborea | काश्मर्य | Candahar tree,White Teak. |
| मधूक | Madhuca indica | महुवा | Mahua tree |
| यष्टिमधु | Glycyrrhiza glabra | मुल्हेटी | Licorice, Liquorice |
| परूषक फल | Grewia asiatica | फाल्सा | Purple summer Stone - fruit |
| कुचन्दन | Pterocarpus santalinus | लाल चन्दन | Red Sandalwood, Red sanders |
| चन्दनम् | Santalum album | चन्दन | White Sandalwood. |
| काश्मर्य फल | Gmelina arborea | काश्मर्य | Candahar tree,White Teak - Fruits |
Above mentioned drugs alleviates Pitta and raktadosha and cure Disease spectrums with excessive thirst , Diseases spectrums of bleeding diasthesis, Pittajvara, and burning Parasthesias.
उपर्युक्त दवाएं पित्त और रक्तदोष को कम करता हैं और अत्यधिक प्यास के रोग, रक्तपित्त रोग, पित्तजज्वर और अंगाग दाह को शमन करता है ॥
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|
| Rasa | |
|---|---|
| Guna | |
| Veerya | |
| Vipaka | |
| Prabhava | |
| Anupanam | modal-content |
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | दाहः - Daha - Burning parasthesia | सारिवादि गणम् - Sarivadi Ganam | बहुरूपम् - Bahurupam - Various Forms | अ.हृ.सू.१५/११, अ.सं.सू.१६/३, सु.सू.३८/३९ | ||
| 2 | रक्तपित्तम् (Raktapittam, Disease spectrum with uncontrolled bleeding from the body- Bleeding diathesis) | सारिवादि गणम् - Sarivadi Ganam | बहुरूपम् - Bahurupam - Various Forms | अ.हृ.सू.१५/११, अ.सं.सू.१६/३, सु.सू.३८/३९ | ||
| 3 | तृष्णा / पिपासा / तृषा / तर्षणम् - Trishna / Pipasa / Trusha / Tarshana - Disease spectrum with excessive Thirst - Polydipsia | सारिवादि गणम् - Sarivadi Ganam | बहुरूपम् - Bahurupam - Various Forms | अ.हृ.सू.१५/११, अ.सं.सू.१६/३, सु.सू.३८/३९ | ||
| 4 | ज्वरघ्नम् - Jvaraghnam - Antipyretic / Febrifuge | सारिवादि गणम् - Sarivadi Ganam | बहुरूपम् - Bahurupam - Various Forms | अ.हृ.सू.१५/११, अ.सं.सू.१६/३, सु.सू.३८/३९ | ||
| 5 | पित्तज ज्वर (Pittaja Jvara) | सारिवादि गणम् - Sarivadi Ganam | बहुरूपम् - Bahurupam - Various Forms | अ.हृ.सू.१५/११, अ.सं.सू.१६/३, सु.सू.३८/३९ |
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment |
|---|