Brief Description
सहस्रयोगम् / लेहम्, र. र. । सूतिका.; ग. नि. । लेहा. भै. र, च. द. । स्त्रीरो.)
जीरक हपुषा धान्यं शताह्वा बदराणि च । यमानी राजिका हिङ्गुपत्रिका कासमर्दकम् ॥
पिप्पली पिप्पलीमूलमजमोदाऽथ वाष्पिका । चित्रकं च पलांशानि तथा धान्यं चतुष्पलम्॥
कशेरुकं नागरं च कुष्ठं दीप्यकमेव च । गुडस्य च शतं दद्याद् घृतप्रस्थं तथैव च ॥
क्षीरद्विप्रस्थसंयुक्तं शनैः मद्वग्निना पचेत् । पञ्चजीरक इत्येष सूतिकानां प्रशस्यते ॥
गर्भार्थिनीनां च नारीणां प्रदुष्टे चैव मारुते । विंशतिर्व्यापदो योनेः कासं श्वासं स्वरक्षयम् ।।
हलीमकं पाण्डुरोगं दौर्गन्ध्यं कृच्छूमूत्रताम् । हन्ति पीनोन्नतकुचाः पद्मपत्रायतेक्षणाः ॥
उपयोगास्त्रियो नित्यमलक्ष्मीकलिवर्जिताः ॥
जीरा, हाऊबेर, धनिया, सोया, बेर, अजवायन, राई, हिङ्गु पत्री, कसौंदी, पीपल, पीपलामूल, अजमोद, कालाजीरा और चीता ५-५ तोले तथा धनिया, कसेरु, सोंठ, कूठ और अजमोद २०२० तोले लेकर चूर्ण बनावें ।
तत्पश्चात् १०० पल ( ६। सेर ) गुड़को ४ सेर दूधमें घोलकर उसमें २ सेर घी डालकर पकावें । जब चाशनी तैयार हो जाय तो उसमें उपरोक्त चूर्ण मिलाकर चिकने पात्रमें भरकर रखें ।
यह गुड़ प्रसूता तथा गर्भार्थिनी स्त्रियोंके लिये हितकारी है। इसके सेवनसे वातव्याधि, २० प्रकारके योनिरोग, खांसी, श्वास, स्वरक्षय, हलीमक, पाण्डुरोग, शरीरकी दुर्गन्ध और मूत्रकृछ्र आदि रोग नष्ट होते है तथा कान्तिकी वृद्धि होती है ।
(मात्रा-१॥ तोला ।)
पञ्चजीरक गुडम् - Panchajeeraka Gudam |
||||
| All the drugs are fine powdered and added with Milk, Jaggery, Ghee till Lehapaka is Obtained. Dose - 15g | ||||
| Sankrith Name | Scientific name | Hindi Name | English Name | Quantity |
| जीरक / अजाजी / श्वेत जीरकम् बीजम् - Jeeraka / Ajaji Beejam | Cuminum cyminum | जीरा की बीज - Jeera Ki Beej | Cumin - Seeds | 1 |
| हपुषा - 2 / ह्लीवेर - 2 फलम् - Hapusha -2 / Hleevera Phalam | Juniperus communis | हपुषा - 2 / हौबेर की फल - Hapusha - 2 / Houber ki Phal | Common Juniper - Dried Fruit | 1 |
| धान्यकबीजम् - Dhanyaka Beejam | Coriandrum sativum | धनिया की बीज - Dhaniya beej | Coriander - Seeds | 5 |
| शतपुष्पा बीजम् - Shatapushpa Beejam | Anethum sowa | सुवा बीज - Suvabeej | Indian Dill / Suwa - Seeds | 1 |
| देवदारु काष्ठ - Devadaru Kashtham | Cedrus deodara | देवदार लकडी - Devadar Lakdi | Himalayan Cedar, Deodar - Logs | 1 |
| यवानी / यमानी / यवनिका / दीप्यक - 2 बीजम् - Yavani / Yamani / Yavanik / Deepyaka - 2 Beejam | Drosera peltata | देसी अजवायन के बीज - Desi Ajavayan ke Beej | Ammi / Lovage / Carum / Ajowan - seeds | 1 |
| राजिका / रक्त सर्षप बीजम् - Rajika / Rakta Sarshapa Beejam | Brassica juncea | राई - Rai | Chinese Mustard, Brown Mustard - Seeds | 1 |
| हिङ्गु पत्रिका निर्यासम् / हिङ्गु पत्री निर्यासम् / नाडी हिङ्गु निर्यासम् / - Hingupatrika Niryasam / Hingu patri / Nadi Hingu Niryasam | Gardenia gummifera | दिक्कमाली की गोंद - Dikkamali Gond | Gummy Cape Jasmine - Resin | 1 |
| कासमर्द पञ्चाङ्गम् - Kasamarda Panchangam | Cassia occidentalis | कसुण्डा / कसोंडी पंचांग - Kasonda / Kasondi Panchang | Coffee Senna, coffeeweed, Negro coffee - Whole plant Cuttings | 1 |
| पिप्पली / मागधी / उपकुल्या / कणा / कृष्णा फलम् - Pippali / Magadhi / Upakulya/ Kana / Krushna Phalam | Piper longum | बढी पिप्पली - Badhi Pippali | Indian Long Pepper / Joborandi - Dried Fruit | 1 |
| पिप्पली मूलम् - Pippali Mulam | Piper longum | पिप्ला मूल - Pipla Mul | Indian Long Pepper / Joborandi - Stem and Root Cuttings | 1 |
| अजमोदा / दीप्यक - 1 बीजम् - Ajamoda / Deepyaka -1 Beejam | Trachyspermum roxburghianum |
अजमॊद की बीज - Ajmod ki Beej | Wild Celery - Seeds | 1 |
| कृष्ण जीरकम् - 1 / पृथ्वीका / सुषवी / उपकुञ्चिका बीजम् - Krishna Jeerakam - 1 / Pruthveeka / Sushavi / Upakunchika Beejam | Nigella sativa | कलौंजी / कमाज़रूस की बीज - Kalounji / Kamaazaruus seeds | Black Cumin, Small Fennel - Seeds | 1 |
| बदरी फलम् - Badari Phalam | Ziziphus jujuba | उन्नाव की फल -Unnava ki Phal | Red date / Chinese date / Chinese jujube - Dried Fruit | 1 |
| रक्त चित्रक मूलम् - Rakta Chitraka Mualm | Plumbago indica / Plumbago zeylanica | रक्त / श्वेत चित्रक की जड - Rakta / Rakta / Shveta Chitraka Ki Jad | Ceylon Leadwort, Leadwort - Roots | 1 |
| बदरी फलम् - Badari Phalam | Ziziphus jujuba | उन्नाव की फल -Unnava ki Phal | Red date / Chinese date / Chinese jujube - Dried Fruit | 1 |
| कशेरुक मूलम् - Kasheruka Mulam | Scirpus kysoor Roxb | कसेरू - Kaseru | Water chestnut - Tubers | 4 |
| नागर / शुण्ठी मूलम् - Nagara / Shunthi Mulam | Zingiber officinale | सोंठ - Sonth | Ginger - Dry Tubers | 4 |
| कुष्ठ मूलम् - Kushtha Mulam | Saussurea lappa /Saussurea costus | कूठ की जड - Kooth ki Jad | Indian costus Roots | 4 |
| अजमोदा / दीप्यक - 1 बीजम् - Ajamoda / Deepyaka -1 Beejam | Trachyspermum roxburghianum |
अजमॊद की बीज - Ajmod ki Beej | Wild Celery - Seeds | 4 |
| गुडम् - Gudam | Saccharum officinarum | गुड - Guda | Jaggery | 100 |
| गोक्षीरम् - Goksheeram | गाय का दूध - Gay ka Doodh | Cow Milk | 32 | |
| घृतम् - Ghrutam | घी - Ghee | Ghee - Clarified Butter | 16 | |
Following are the Indications
| Samskruta Name | Description |
| सूतिका औषधम् - Sutika Oushadham | Medicines Used in puerperium or Postpartum period |
| वन्ध्या - Vandhya | Female Infertility |
| वातरोगम् - Vatarogam | Disease spectrum of Movement diseases involving Musculoskeletal and Nervous System |
| योनि व्यापत् - Yoni vyapat | Disease spectrum of female reproductive System |
| कासम् - Kasam | Disease Spectrum with Cough |
| श्वासम् - Shwasam | Disease Spectrum with difficulty breathing |
| स्वरक्षयम् - Svarakshayam | Disease spectrum with Loss of Voice |
| हलीमकम् - Halimakam | Disease spectrum with yellowish, dark yellowish, greenish discoloration of skin, with loss of stamina and Energy, emaciation, altered cognition, reduced hunger, fever, malice, burning sensation, thirst, vertigo - Advanced liver diseas |
| पाण्डुरोगम् - Pandu Rogam | Disease spectrum with altered colour complexion and stamina of the body |
| देह दौर्गन्ध्यम् - Deha Dourgandhyam | Condition with foul smelling body - Bromhidrosis |
| मूत्रकृच्छ्र - Mutra kruchra | Disease spectrum of dysuria, oliguria |
| स्तन दार्ढ्यकरम् - Stanadardhyakaram | Pharmaceutical which has breast augmentation action |
| स्त्री सौन्दर्यवर्धकम् - Stree Soundaryavardhakam | Cosmetics |
| अलक्ष्मीघ्नम् - Alakshmighnam | Mysterical action which brings down poverty |
| कलि / युद्ध / कलह निवारणम् - Kali / Yuddha / Kalaha Nivaranam | Mysterical action which brings down quarrel |
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|
| Rasa | |
|---|---|
| Guna | |
| Veerya | |
| Vipaka | |
| Prabhava | |
| Anupanam | modal-content |
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment |
|---|