Brief Description
Group of four Aromatic drugs
अष्टाङ्गसंग्रहः - सूत्रस्थानम् - १२. द्विविधौषधविज्ञानीयः
सकेसरं चतुर्जातं त्वक्पत्रैलं त्रिजातकम्| पित्तप्रकोपि तीक्ष्णोष्णं रूक्षं रोचनदीपनम्|
पत्रकं कफवातघ्नं त्रिसुगन्धि त्रिजातकम् | केसरं रक्तगुदजविषपित्तकफापहम्|
तद्युक्तं तच्चतुर्जातं नातिशीतोष्णमुच्यते ||२६||
शशिलेखा व्याख्या (इन्दु कृत)
त्वगादित्रयं त्रिजातकसंज्ञमेतदेव नागकेसरयुक्तं चतुर्जातकम्| सुबोधम्||२६||
सर्वाङ्गसुन्दरी व्याख्या
दीपनरोचनमित्येतत्पर्यन्तम्| त्वक् च पत्रं चैला चेति द्वन्द्वैकवद्भावः| एतस्य नाम त्रिजातकं त्रिसुगन्धमिति| एतत्त्रिजातकं केसरयुक्तं चतुर्जातकमित्युच्यते| तच्च पित्तप्रकोपित्वादिगुणम्| पित्तप्रकोपि तीक्ष्णादिगुणयुक्तम्|
आयुर्वेदरसायनम् व्याख्या
त्वगादेस्त्रयस्य चतुष्टयस्य च संज्ञां कुर्वन् गुणानाह-सकेसरमिति| त्वक्पत्रैलं-त्रिजातकम्| तदेव सकेसरं-चतुर्जातसंज्ञम्| द्वयमपि पित्तप्रकोपित्वादिगुणम्| केचित्पूर्वार्द्धमपठित्वोत्तरार्द्ध मरिचेन योजयन्ति| तदसत्| त्रिफलावत् त्रिजातकचतुर्जातकाभ्यामपि प्यवहारात् पित्तप्रकोपित्वादिगुणयोगशङ्काया निर्बीजत्वाच्च| न हि तन्त्रान्तरे एतत्प्रतिकूला गुणा उक्ताः, किन्त्वनुकूलाः| यथा चिकित्साकलिकायाम् (श्लो.६०)-त्वक्पत्रकैलं त्रिसुगन्धमेतत् प्रकीर्तितं वातकफापहारि| वर्ण्यं विषघ्नं च सनागपुष्पं ज्ञेयं चतुर्जातकमेतदेव|| इति|
धन्वन्तरिनिघण्टु - ७. मिश्रकादिवर्ग
त्वगेलापत्रकैस्तुल्यैस्त्रिसुगन्धि च त्रिजातकम् | नागकेशरसंयुक्तं चातुर्जातकमुच्यते ||११||
स्वरभेद श्वासकासमुखदोषविनाशनम् | वृष्यं बल्यं च योगार्हं चातुर्जातं रसायनम् ||१२||
भावप्रकाश निघण्टु - कर्पूरादि गणम् / ६१- ६२
त्वगेलापत्रकैस्तुल्यैस्त्रिसुगन्धि त्रिजातकम् | नागकेशरसंयुक्तं चातुर्जातकमुच्यते ||६१||
तद् द्वयं रोचनं रूक्षं तीक्ष्णोष्णं मुखगन्धहृत् | लघुपित्ताग्निकृद्वर्ण्यं कफवातविषापहम् ||६२||
| Sankrith Name | Latin Name | Hindi Name | English Name |
| त्वक् - 1 - Tvak - 1 | Cinnamomum zeylanicum. | दाल्चिनि की छाल - Dalchinni ki Chaal | Ceylon Cinnamon- Bark |
| तमाल पत्रम् - Tamala Patram | Cinnamomum tamala/Cinnamomum zeylanicum | तेजपात - Tejapat | Indian Cassia leaves, Lignea Leaves |
| एला - Ela | Elettaria cardamomum | इलायची - Elaichi | Lesser Cardamom - Whole Dried Fruit |
| नागपुष्प केसरम् - Nagapushpam Kesaram | Mesua ferrea | नागकेसर की केसर - Nagakesar ki Kesar | Iron-wood / Mesu - Stamens |
| Samskruta Name | Description |
| रोचनम् - Rochanam | Pharmaceutical property which increases taste in food |
| रूक्षम् - Ruksham | Pharmaceutical property which induces Dryness to Body |
| तीक्ष्णम् - Teekshnam | Drug actin which irritates body by its Pungent quality |
| उष्णम् - Ushnam | Drug action which imparts heat to body |
| मुख दौर्गन्ध्यहरम् - Mukha dourgandhaharam | Anti halitosis agent - which reduce the bad breath |
| लघु - Laghu | Drug action which imparts lightness or leanness to body |
| पित्तकारकम् - Pittakaraka | Drug action which increases Pitta dosha - Energy behind the Metabolism, digestion, hunger, thirst, intellect, softness, temperature, lusture, eye sight |
| दीपनम् - Deepanam | Pharmacological action which increases appetite and digestive chemicals |
| वर्णप्रसादकरम् / वर्ण्यम् - Varnaprasadakaram / Varnyam | Drug action which enhances Colour Complexion of the body |
| कफज रोगम् - Kaphaja Rogam | Diseases of Kafa - Disease spectrum with altered bodily secretions, decreased BMR, obstructive nature, altered metabolism, |
| वातरोगम् - Vatarogam | Disease spectrum of Movement diseases involving Musculoskeletal and Nervous System |
| विष - Visha | Poisoning / Medical Emergencies |
| विषघ्नम् - Vishaghnam | Drug action which alleviates Poisons - Antidotes |
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|
| Rasa | |
|---|---|
| Guna | |
| Veerya | |
| Vipaka | |
| Prabhava | |
| Anupanam | modal-content |
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment |
|---|