चतुर्जातम् - Chaturjatam

Scientific Name: Chaturjatam

Hindi Name: चतुर्जात - Chaturjat

English Name: Chaturjata group Drugs

Category: Combination Products

Sub-Category: बहुरूपम् - Bahurupam - Various Forms

Brief Description

Group of four Aromatic drugs

अष्टाङ्गसंग्रहः - सूत्रस्थानम् - १२. द्विविधौषधविज्ञानीयः

सकेसरं चतुर्जातं त्वक्पत्रैलं त्रिजातकम्| पित्तप्रकोपि तीक्ष्णोष्णं रूक्षं रोचनदीपनम्|
पत्रकं कफवातघ्नं त्रिसुगन्धि त्रिजातकम् | केसरं रक्तगुदजविषपित्तकफापहम्|
तद्युक्तं तच्चतुर्जातं नातिशीतोष्णमुच्यते ||२६||

शशिलेखा व्याख्या (इन्दु कृत)

त्वगादित्रयं त्रिजातकसंज्ञमेतदेव नागकेसरयुक्तं चतुर्जातकम्| सुबोधम्||२६||

सर्वाङ्गसुन्दरी व्याख्या 

दीपनरोचनमित्येतत्पर्यन्तम्| त्वक् च पत्रं चैला चेति द्वन्द्वैकवद्भावः| एतस्य नाम त्रिजातकं त्रिसुगन्धमिति| एतत्त्रिजातकं केसरयुक्तं चतुर्जातकमित्युच्यते| तच्च पित्तप्रकोपित्वादिगुणम्| पित्तप्रकोपि तीक्ष्णादिगुणयुक्तम्|

आयुर्वेदरसायनम् व्याख्या 

त्वगादेस्त्रयस्य चतुष्टयस्य च संज्ञां कुर्वन् गुणानाह-सकेसरमिति| त्वक्पत्रैलं-त्रिजातकम्| तदेव सकेसरं-चतुर्जातसंज्ञम्| द्वयमपि पित्तप्रकोपित्वादिगुणम्| केचित्पूर्वार्द्धमपठित्वोत्तरार्द्ध मरिचेन योजयन्ति| तदसत्| त्रिफलावत् त्रिजातकचतुर्जातकाभ्यामपि प्यवहारात् पित्तप्रकोपित्वादिगुणयोगशङ्काया निर्बीजत्वाच्च| न हि तन्त्रान्तरे एतत्प्रतिकूला गुणा उक्ताः, किन्त्वनुकूलाः| यथा चिकित्साकलिकायाम् (श्लो.६०)-त्वक्पत्रकैलं त्रिसुगन्धमेतत् प्रकीर्तितं वातकफापहारि| वर्ण्यं विषघ्नं च सनागपुष्पं ज्ञेयं चतुर्जातकमेतदेव|| इति|

धन्वन्तरिनिघण्टु - ७. मिश्रकादिवर्ग

त्वगेलापत्रकैस्तुल्यैस्त्रिसुगन्धि च त्रिजातकम् | नागकेशरसंयुक्तं चातुर्जातकमुच्यते ||११||
स्वरभेद श्वासकासमुखदोषविनाशनम् | वृष्यं बल्यं च योगार्हं चातुर्जातं रसायनम् ||१२||

भावप्रकाश निघण्टु - कर्पूरादि गणम् / ६१- ६२

त्वगेलापत्रकैस्तुल्यैस्त्रिसुगन्धि त्रिजातकम् | नागकेशरसंयुक्तं चातुर्जातकमुच्यते ||६१||
तद् द्वयं रोचनं रूक्षं तीक्ष्णोष्णं मुखगन्धहृत् | लघुपित्ताग्निकृद्वर्ण्यं कफवातविषापहम् ||६२||

 

Sankrith Name Latin Name Hindi Name English Name
त्वक् - 1 - Tvak - 1 Cinnamomum zeylanicum. दाल्चिनि की छाल - Dalchinni ki Chaal Ceylon Cinnamon- Bark
तमाल पत्रम् - Tamala Patram Cinnamomum tamala/Cinnamomum zeylanicum तेजपात - Tejapat Indian Cassia leaves, Lignea Leaves
एला - Ela Elettaria cardamomum इलायची - Elaichi Lesser Cardamom - Whole Dried Fruit
नागपुष्प केसरम् - Nagapushpam Kesaram Mesua ferrea नागकेसर की केसर - Nagakesar ki Kesar Iron-wood / Mesu - Stamens

 

Samskruta Name Description
रोचनम् - Rochanam Pharmaceutical property which increases taste in food
रूक्षम् - Ruksham Pharmaceutical property which induces Dryness to Body
तीक्ष्णम् - Teekshnam Drug actin which irritates body by its Pungent quality
उष्णम् - Ushnam Drug action which imparts heat to body
मुख दौर्गन्ध्यहरम् - Mukha dourgandhaharam Anti halitosis agent - which reduce the bad breath
लघु - Laghu Drug action which imparts lightness or leanness to body
पित्तकारकम् - Pittakaraka Drug action which increases Pitta dosha - Energy behind the Metabolism, digestion, hunger, thirst, intellect, softness, temperature, lusture, eye sight
दीपनम् - Deepanam Pharmacological action which increases appetite and digestive chemicals
वर्णप्रसादकरम् / वर्ण्यम् - Varnaprasadakaram / Varnyam Drug action which enhances Colour Complexion of the body
कफज रोगम् - Kaphaja Rogam Diseases of Kafa - Disease spectrum with altered bodily secretions, decreased BMR, obstructive nature, altered metabolism,
वातरोगम् - Vatarogam Disease spectrum of Movement diseases involving Musculoskeletal and Nervous System
विष - Visha Poisoning / Medical Emergencies
विषघ्नम् - Vishaghnam Drug action which alleviates Poisons - Antidotes
Sl.No Raw Material Variant Ratio Quantity Required for 1000g Unit
modal-content
Rasa
Guna
Veerya
Vipaka
Prabhava
Anupanam
Sl.No. Disease Factor Name of the combination Form of the combination Reference Combination products Procedure
Disease Factors
Type Operator Value Unit Frequency Duration Comment
1

Basic Information

2

Main Complaints

3

History

4

General Examination

5

Systemic Examination

6

Ayurved


Respiratory System

1. Inspection
2. Palpation
4. Auscultation

Cardiovascular System

1. Inspection
2. Palpation
4. Auscultation

Gastrointestinal System

1. Inspection
4. Auscultation
5. Per rectal and perianal Examination
6. Endoscopic Findings
7. Colonoscopy Findings
8. MRCP Findings

Central Nervous System

1. Higher Mental function
2. Cranial Nerves
3. Motor System
4. Sensory System

Musculoskeletal System

1. Inspection
3. Special Tests

Integumentary System – Skin and Appendages

1. Inspection
2. Palpation
3. Special Tests

The visual system

Inspection of the eyes
Intra ophthalmic Pressure
Visual acuity
Visual Field
Refractive errors
Ophthalmoscopic examination

The ear

Inspection
Palpation
Otoscopic Examination
Hearing Tests
Vestibular Function Tests
Audiogram

The nose

Inspection
Palpation

The Reproductive System

1. Female Reproductive System
Breast
Inspection
Palpation
External genitalia and vagina and Cervix
Inspection
Palpation
Menstrual History
2. Obstetric Examination
3. Male Reproductive System
Inspection
Palpation

Lab Tests

Imaging studies

Biopsy / FNAC and other histopathological studies

Diagnosis

Disease Scores

Complications

Prognosis

Ashtasthana pareeksha – अष्टस्थान परीक्षा

दशविध परीक्षा – Dashvidha pariksha


Treatments

Results

1. Patient Name -
2. Diagnosis -
Parameters Ayurvedic Part Symptoms Signs Complications Lab tests Imaging Studies Disease Scores Prognosis Action
Before Treatment
After 15 Days

Company

Wholesaler of rock sugar, dry fruits & raw herbs in Udupi, Karnataka.

+91 9964584293
anaamayaherbals@gmail.com

Address

Udupi sweets building,
Opposite to mother of sorrows Church,
K M marga, Udupi,
Karnataka 576101

© Anaamaya Herbals 2026

Glowing
Pay